Obchody rocznic czerwcowych deportacji w województwie podlaskim i Białymstoku

Rokrocznie miesiąc czerwiec jest poświęcony upamiętnieniu trzeciej i czwartej deportacji obywateli polskich na Syberię i do Kazachstanu w latach 40. XX w. Tak też było i w tym roku.

W dniu 11 czerwca 2017 r. przedstawiciele Związku Sybiraków i Muzeum Pamięci Sybiru wzięli udział w uroczystości poświęconej 76. rocznicy czwartej masowej deportacji na Sybir mieszkańców powiatu siemiatyckiego w czerwcu 1941 r. w Siemiatyczach Stacji, które było miejscem ostatniego pożegnania z ojczystą ziemią w drodze na zesłanie.

Po serdecznym powitaniu przez księdza proboszcza, przy dźwiękach Hymnu Sybiraków, zostały złożone kwiaty i zapalone znicze przy tablicy epitafijnej znajdującej się w kościele pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła.

Sekretarz Zarządu Oddziału Związku Sybiraków w Białymstoku Jolanta Hryniewicka w ogólnym zarysie przedstawiła martyrologię Polaków po podpisaniu paktu Ribbentrop–Mołotow i tajnego protokołu, dzielącego Polskę na strefy wpływów między obu agresorów: Niemcy hitlerowskie i Związek Radziecki. Podpisany przez Biuro Polityczne WKP(b) w dniu 5 grudnia 1939 r. nakaz o deportacji obywateli polskich z terenów na wschód od Narwi, Bugu, Sanu i Pisy, zajętych przez Armię Czerwoną po wkroczeniu na te tereny 17 września 1939 r., rozpoczął tragedię Golgoty Wschodu.

Uroczysta msza święta w kościele pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w intencji zmarłych Sybiraków, którzy pozostali na zawsze na „nieludzkiej ziemi” bez krzyża i godnego miejsca pochówku, i tych, którzy odeszli do Pana po powrocie do ojczyzny, została odprawiona przez proboszcza parafii Siemiatycze Stacja ks. Józefa Grzeszczuka. Okolicznościowa modlitwa wiernych przywołała pamięć tamtych tragicznych wydarzeń.

Obecność władz samorządowych, liczne poczty sztandarowe podkreśliły rangę tej smutnej, lecz jakże ważnej patriotycznej uroczystości, by nigdy więcej podobna tragedia nie miała miejsca.

Kolejna uroczystość miała miejsce 18 czerwca 2017 r. w kolonii Zacisze (powiat Białystok). Była to 17. rocznica odsłonięcia i poświęcenia obelisku ku czci deportowanych 10 lutego 1940 r. wszystkich osadników wojskowych wraz z rodzinami w akcie zemsty za zwycięski 1920 r. Losy ich potoczyły się różnie, niewielu z nich powróciło w rodzinne strony.

Msza święta w kościele pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Zabłudowie w intencji wywiezionych z tej miejscowości oraz mieszkańców z gminy Zabłudów (kwiecień 1940 r.), pomordowanych i zmarłych na zesłaniu oraz homilia i modlitwa wiernych przeniosły nas w ten trudny czas poniewierki, głodu, chorób i poniżenia ludzkiej godności. Podsumowaniem tych doświadczeń Golgoty Wschodu była wygłoszona na zakończenie mszy świętej przez prezesa Zarządu Oddziału Związku Sybiraków w Białymstoku Tadeusza Chwiedzia relacja historyczna o przyczynach i skutkach paktu Ribbentrop–Mołotow oraz dodatkowego tajnego protokołu podpisanego parę dni później dzielącego Polskę na strefy wpływów obu agresorów, o warunkach życia na tej obcej, wrogiej ziemi, utworzeniu armii z tułaczy – zesłańców, ludzkich wraków oraz trudnych powrotach do ojczyzny, szczególnie z Zachodu.

Po przybyciu do Zacisza przywitano gości, wśród których był burmistrz miasta i gminy Zabłudów, przedstawiciele: Rady Miasta Zabłudów, Muzeum Pamięci Sybiru, Podlaskiego Stowarzyszenia Pamięci Zesłańców Sybiru, Miejskiego Ośrodka Animacji i Kultury w Zabłudowie, nadleśnictwa Żednia i Dojlidy z siedzibą w Białymstoku, młodzież szkolna z Zabłudowa – ze Szkoły Podstawowej im. Sybiraków w Rafałówce, Sybiracy, mieszkańcy okolicznych miejscowości. Następnie Hymnem Sybiraków rozpoczęto kolejną część uroczystości. Modlitwę za zmarłych i żyjących Sybiraków odmówił ks. Jan Toczko, natomiast pieśń obozową „O Panie, który jesteś w niebie” wspaniale wykonała Ala Kamińska.

Okolicznościowe przemówienia wygłosili prezes Tadeusz Chwiedź, burmistrz Zabłudowa Adam Tomanek, prof. Adam Dobroński. Wszyscy prelegenci podkreślali wielkie znaczenie organizowanych uroczystości, które są nieocenioną lekcją historii dla młodego pokolenia, ale nie tylko dla nich.

Wręczenia Srebrnej Odznaki Honorowej za Zasługi dla Związku Sybiraków oraz Odznaki Honorowej Sybiraka dokonał prezes Tadeusz Chwiedź.

Tematycznie przygotowany program artystyczny w wykonaniu uczniów ze Szkoły Podstawowej im. Sybiraków w Rafałówce oraz wykonane solo przez Alę Kamińską pieśni „Czerwone maki” i „ Polskie kwiaty” wywołały gromkie brawa.

Prowadząca uroczystość Jolanta Hryniewicka przy wtórze werbli zapowiadała kolejność składania kwiatów i zniczy przez poszczególne delegacje, a następnie gorąco podziękowała wszystkim uczestnikom spotkania, szczególnie organizatorom i pocztom sztandarowym. Burmistrz Adam Tomanek podziękował gościom za przybycie i zaprosił na wojskową grochówkę.

Posumowaniem uroczystości czerwcowych było spotkanie w Białymstoku 23 czerwca przy pomniku Grobie Nieznanego Sybiraka. W strugach ulewnego deszczu zebrali się przedstawiciele wojewody podlaskiego, marszałka województwa podlaskiego, prezydenta miasta Białegostoku, IPN, Muzeum Pamięci Sybiru, Podlaskiego Stowarzyszenia Pamięci Zesłańców Sybiru, organizacji kombatanckich oraz Sybiracy. Po krótkim wprowadzeniu prezesa Tadeusza Chwiedzia w temat czwartej deportacji Polaków w czerwcu 1941 r. na Syberię i do Kazachstanu, zebrani złożyli kwiaty i zapalili znicze. Dekoracja wokół pomnika w postaci łopoczących flag biało-czerwonych, płonący gazowy znicz, atmosfera zadumy i refleksji przywołały wspomnienia z tego okresu szczególnie u Sybiraków. Wybaczamy, ale nigdy nie zapomnimy.

Autor: Jolanta Hryniewicka