Uroczystości 73. rocznicy bitwy o Monte Cassino

Na zaproszenie Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, Kordian Borejko – prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków i Wacław Mandryk – członek Zarządu Głównego Związku Sybiraków uczestniczyli w uroczystościach na terenie Republiki Włoskiej w dniach 16–20 maja 2017 r. związanych z 72. rocznicą wyzwolenia Bolonii, 73. rocznicą bitwy o Monte Cassino oraz 220. rocznicą powstania Mazurka Dąbrowskiego. W grupie osób biorących udział w uroczystościach upamiętniających walki żołnierzy polskich, wywodzących się w większości z zesłańców Sybiru, znaleźli się kombatanci, którzy uczestniczyli w walkach na terenie Włoch w II Korpusie Polskim pod dowództwem gen. Władysława Andersa, kombatanci z innych organizacji walczący o wyzwolenie narodowe w czasie II wojny światowej, przedstawiciele najwyższych władz państwowych: wicemarszałek Sejmu RP Joachim Brudziński, wicemarszałek Senatu RP Maria Koc, minister obrony narodowej Antoni Macierewicz, sekretarz stanu Urzędu Rady Ministrów Anna Maria Anders, szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Józef Kasprzyk, wiceminister spraw zagranicznych Jan Dziedziczak, poseł na Sejm RP Anita Czerwińska, biskup polowy Wojska Polskiego Józef Guzdek. We wszystkich miejscach odbywających się uroczystości obecni byli także ambasador RP we Włoszech lub konsul generalny. Uczestnikami uroczystości byli ponadto harcerze ze Skawiny oraz Kompania Honorowa Wojska Polskiego, Orkiestra Wojska Polskiego oraz Chór Wojska Polskiego.

W pierwszym dniu pobytu w Instytucie Polskim w Rzymie miała miejsce uroczysta promocja książki „I soldati di Anders” poświęcona żołnierzom II Korpusu gen. Władysława Andersa. W następnym dniu wszyscy uczestniczyliśmy w audiencji generalnej u Ojca Świętego na pl. św. Piotra, podczas której papież Franciszek m.in. powitał polskich kombatantów i harcerzy ze Skawiny. Następnie grupa udała się do Bazyliki św. Piotra na modlitwę przy grobie św. Jana Pawła II. Po modlitwie można było zwiedzić Bazylikę św. Piotra i wykonać kilka pamiątkowych zdjęć.

W tym samym dniu udaliśmy się na uroczystość w Piedimonte San Germano, na wzgórzu, gdzie przed pomnikiem 6. Pułku Pancernego im. Dzieci Lwowskich uczciliśmy pamięć poległych żołnierzy polskich wspólnie z władzami miejscowymi i włoską młodzieżą. Okolicznościowe przemówienia przy pomniku wygłosili Antoni Macierewicz i Jan Józef Kasprzyk oraz uczestnik walk w tym rejonie. Piedimonte San Germano stanowiło bowiem twierdzę broniącą, podobnie jak Monte Cassino, drogi między wzgórzami do Rzymu. Tu Polacy wykazali się nie tylko bohaterstwem, ale i kunsztem wojennym, zdobywając wzgórze i miasto, czego wcześniej nie mogli dokonać Amerykanie, Hindusi i Australijczycy, za co dziękował polskim żołnierzom – Sybirakom w swoim wystąpieniu komisarz tego miasta. Po zakończonych uroczystościach udaliśmy się autokarami do Cassino.

W następnym dniu, tj. 18 maja, odbyła się główna uroczystość na Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino. Była to już 73. rocznica bitwy o wzgórze, stoczonej przez wojska alianckie z Niemcami. Uroczystość rozpoczęła się mszą świętą w intencji polskich żołnierzy poległych w bitwie o Monte Cassino, której przewodniczył ks. bp. Józef Guzdek, biskup polowy Wojska Polskiego. Wicemarszałek Sejmu RP Joachim Brudziński i szef UdsKiOR Jan Józef Kasprzyk wygłosili okolicznościowe przemówienia. Jan Józef Kasprzyk powiedział m.in.: ,,(…) To zwycięstwo porównywalne może być z wiktorią wiedeńską i z wojną bolszewicką w 1920 r. Polacy jako jedyna formacja zbrojna w II wojnie światowej, działając tu na Półwyspie Apenińskim, dokonała – wydawało się – rzeczy niemożliwej: przełamała niemiecki opór na linii Gustawa, otworzyła aliantom drogę na Rzym i dzisiaj z weteranami walk o niepodległość jesteśmy na wojskowym cmentarzu na Monte Cassino, gdzie oddaliśmy hołd blisko tysiącu żołnierzy, którzy tutaj zginęli, w drodze do Polski, marząc o tym, aby Polska była niepodległa…”. W bitwie pod Monte Cassino zginęło 923 polskich żołnierzy, 2931 zostało rannych, a 345 uznano za zaginionych. Anna Maria Anders, córka gen. Andersa, u stóp grobu ojca i matki przekazała swoje wspomnienia o ojcu i jego żołnierzach patriotach, dla których Bóg, honor i ojczyzna to wartości w tym czasie najważniejsze. Wypowiedź swoją wygłosiła płynnie także w języku angielskim i włoskim. Burmistrz Cassino w swoim wystąpieniu z szarfą na ramieniu we włoskich barwach narodowych gratulował Polsce tak bohaterskich żołnierzy walczących o wyzwolenie Włoch, nie tylko spod okupacji wojsk niemieckich, ale i narodowego faszyzmu, powstałej przyjaźni polsko-włoskiej, rozwijającej się współpracy dla dobra całej wspólnoty europejskiej. Ze wzruszeniem wszyscy obecni na uroczystości wysłuchali w wykonaniu Chóru Wojska Polskiego pieśni „Czerwone maki na Monte Cassino”. Na zakończenie Orkiestra Wojska Polskiego odegrała hymny Polski i Włoch, a na grobie gen. Andersa delegacje kombatantów, władz państwowych RP, władz samorządowych miasta Cassino, harcerzy polskich i młodzieży włoskiej złożyły wieńce i kwiaty. Przy tym należy wspomnieć, że u wejścia aleją na cmentarz znajduje się Muzeum Pamięci II Korpusu Polskiego, powstałe z inicjatywy Związku Polaków we Włoszech przy współudziale Ambasady RP w Rzymie, dla uczczenia pamięci poległych, by rozpowszechnić wiedzę o niezwykłej historii formacji II Korpusu Polskiego. Muzeum mieści stałą wystawę obrazującą dzieje II Korpusu – począwszy od deportacji Polaków na Syberię, przez proces formowania armii gen. Andersa, przejście przez Bliski Wschód, kampanię włoską, po losy żołnierzy po zakończeniu wojny. Otwarcie muzeum miało miejsce 17 maja 2014 r. w ramach uroczystych obchodów 70. rocznicy bitwy o Monte Cassino.

Ważnym miejscem upamiętniającym walki Polaków – żołnierzy II Korpusu gen. Andersa – jest Polski Cmentarz Wojenny w Bolonii. Jest to największa nekropolia spośród czterech polskich cmentarzy znajdujących się na ziemi włoskiej. Spoczywa tam ponad 1400 żołnierzy poległych w tym rejonie. Tak jak pod Monte Cassino uroczystości miały podniosły charakter. Cmentarz znajduje się w zamieszkałej części miasta, oddzielony drzewami i ozdobną zielenią. Uroczystość została poprzedzona odegraniem hymnów państwowych przez Orkiestrę Reprezentacyjną Wojska Polskiego. Następnie wiceminister spraw zagranicznych Jan Dziedziczak i szef UdsKiOR Jan Józef Kasprzyk wygłosili okolicznościowe przemówienia, dziękując m.in. miejscowym władzom za udzielanie pomocy w opiece nad grobami poległych żołnierzy, z wiarą, że krew przelana przez naszych żołnierzy przyczyniła się do umocnienia przyjaźni polsko-włoskiej, a kombatanci wolnej Polski mogą czcić uroczystości rocznicowe ku pamięci i przestrodze przed skutkami wojen.

W wystąpieniu wiceburmistrz Bolonii wiele było słów podziękowań dla Polaków, którzy weszli do miasta jako pierwsi wśród wojsk alianckich, wyzwalając Bolonię, a cmentarz znajdujący się w mieście niech będzie przestrogą dla żyjących, jakie nieszczęścia ludziom przynosi wojna. Wiedzieć o tym powinno szczególnie młode pokolenie Polaków i Włochów oraz młodzież całej Europy.

W ostatnim dniu pobytu, tj. 20 maja 2017 r., w miejscowości Reggio Emilia (na Piazza della Vittoria) uczestniczyliśmy w uroczystości z okazji 220. rocznicy powstania hymnu Polski. Tekst pieśni Legionów Polskich we Włoszech, noszącej później tytuł Mazurek Dąbrowskiego, powstał między 16 a 19 lipca 1797 r. w Reggio Emilia. Napisał go Józef Wybicki – poeta, kompozytor, prawnik, dyplomata i działacz polityczny, uczestnik konfederacji barskiej i powstania kościuszkowskiego, współorganizator Legionów Polskich gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Pieśń ta została napisana przez Józefa Wybickiego dla uświetnienia uroczystości pożegnania odchodzących z Reggio Emilia legionistów i tu została odśpiewana po raz pierwszy. Mazurek Dąbrowskiego stał się pieśnią patriotyczną, a  26 lutego 1927 r. – po drobnych zmianach treści tekstu – został zatwierdzony jako hymn państwowy Rzeczypospolitej Polskiej. Pierwotny cały tekst pieśni zaśpiewał na głównym placu w mieście Reggio Emilia, gdzie odbywała się uroczystość, Reprezentacyjny Chór Wojska Polskiego. Po odśpiewaniu pieśni przy akompaniamencie Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego, której miało okazję wysłuchać wielu mieszkańców miasta, owacyjnie, oklaskami podziękowano wykonawcom za przepiękne zaśpiewanie tekstu pieśni. Okolicznościowe przemówienia wygłosili: wicemarszałek Senatu RP Maria Koc, szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Józef Kasprzyk oraz wiceburmistrz miasta Reggio Emilia. Uroczystość zakończono złożeniem kwiatów pod tablicą upamiętniającą miejsce pierwszego wykonania pieśni. W tym dniu z lotniska w Bolonii nastąpił odlot do Warszawy.

Udział skromnej dwuosobowej delegacji Związku Sybiraków w uroczystościach rocznicowych we Włoszech był również okazją przypomnienia najwyższym władzom państwowym, że ci żołnierze walczący na południowym froncie II wojny światowej byli zesłańcami Sybiru.

Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino. Od lewej: prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Kordian Borejko, sekretarz stanu Anna Maria Anders, szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Józef Kasprzyk, członek ZG ZS Wacław Mandryk

Autor: Wacław Mandryk, członek Zarządu Głównego ZS