XIV Międzynarodowy Marsz Żywej Pamięci Polskiego Sybiru w Białymstoku

11 września 2014 r., w pierwszym dniu uroczystości, w godzinach popołudniowych miało miejsce odsłonięcie tablicy poświęconej polskim patriotom represjonowanym, więzionym i zsyłanym na Syberię przez cara, umieszczonej na ścianie budynku, w którym w XIX w. mieściło się carskie więzienie (obecnie gmach należy do Zespołu Szkół Technicznych i Ogólnokształcących z Oddziałami Integracyjnymi im. Stanisława Staszica w Białymstoku).

Na uroczystość przybyli m.in. JE ks. abp senior Stanisław Szymecki, szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Stanisław Ciechanowski, prezydent miasta Białegostoku Tadeusz Truskolaski, marszałek województwa podlaskiego Jarosław Dworzański, prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Tadeusz Chwiedź oraz przewodniczący Rady Miasta Białegostoku Włodzimierz Leszek Kusak.

Dyrektor szkoły Mariusz Pęza powitał gości oraz uczestniczących w tym wydarzeniu Sybiraków, którym podziękował za ich działalność. „Pamięć o zesłańcach na Sybir, ich poświęceniu, niezłomności, miłości do kraju to piękna lekcja człowieczeństwa i wielkie wyzwanie dla kolejnych pokoleń, bo wolność trzeba pielęgnować. To dla nas zaszczyt gościć tak znamienite osoby, ludzi, którzy zapisali i nadal piszą kolejne karty naszej historii. Są państwo sercem tego miasta, jego pamięcią i nadzieją, nieocenionym wzorem, dzięki któremu możemy wspólnie z młodymi ludźmi budować świadomość i tożsamość narodową” – powiedział.

Odsłonięcia tablicy dokonali Jan Stanisław Ciechanowski, Tadeusz Truskolaski, Tadeusz Chwiedź oraz Jarosław Dworzański. Ekumeniczną modlitwę odmówili i tablicę poświęcili – po wprowadzeniu wygłoszonym przez ks. prałata Romana Balunowskiego z Parafii Świętej Rodziny – JE ks. abp senior Stanisław Szymecki, JE abp Jakub – prawosławny ordynariusz białostocko-gdański oraz ks. mjr Tomasz Wigłasz – przedstawiciel Kościoła ewangelicko-augsburskiego. Ceremonię zakończyło złożenie wspólnego wieńca.

W gmachu szkoły prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski serdecznie powitał przybyłych na XIV Międzynarodowy Marsz Żywej Pamięci Polskiego Sybiru. Szczególne podziękowania przekazał prezesowi Zarządu Głównego Związku Sybiraków Tadeuszowi Chwiedziowi za zainicjowanie organizacji corocznych marszów, co przyczyniło się do uczynienia z Białegostoku miejsca niezwykłego kultu idei sybirackiej.

Następnie wręczone zostały odznaczenia osobom zasłużonym dla społeczności sybirackiej.

Na podstawie art. 138 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy o orderach i odznaczeniach, postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, za zasługi na rzecz środowiska sybirackiego odznaczone zostały: Złotym Krzyżem Zasługi – Barbara Sokólska, Srebrnym Krzyżem Zasługi – Eleonora Kucejko. Odznaczenia wręczył szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Stanisław Ciechanowski.

Na podstawie decyzji szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych celem uhonorowania osób fizycznych i prawnych szczególnie zasłużonych w kultywowaniu pamięci o walce o niepodległość ojczyzny medalem Pro Patria wyróżnieni zostali: Gimnazjum im. Sybiraków w Zespole Szkół w Nowych Piekutach, Oddział Związku Sybiraków w Gliwicach, Oddział Związku Sybiraków w Puławach, Stowarzyszenie Rodzin Osadników Wojskowych i Cywilnych Kresów Wschodnich, Urząd Miejski w Czyżewie, Andrzej Bajkowski, Mieczysław Baszko, Antoni Bohatyrewicz, Henryk Gryko, Lidia Gutowska, ppłk Jerzy Filimoniuk, Tadeusz Halicki, ppłk Krzysztof Idec, Walenty Jabłoński, Marian Mikołaj Jonkajtys, Stanisław Jurkiewicz, płk Sławomir Kołodziejski, Ireneusz Koprowski, Ryszard Kowalczuk, Jan Krawczuk, Lech Magrel, Janina Naliwajko, Jacek Nitkiewicz, Irena Persak, płk Wiesław Podlecki, Wacław Saniewski, Zdzisław Tabor, Bogdan Topór, Wiktor Topór, Sławomir Żyłowski. Medale wręczył szef Urzędu Jan Stanisław Ciechanowski.

Za szczególne zasługi na rzecz Związku Sybiraków w środowisku lokalnym i regionie na wniosek Konwentu Odznaki prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Tadeusz Chwiedź odznaczył Złotą Odznaką Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków: ks. Romana Balunowskiego, Włodzimierza Cieszkowskiego, Leszka Czarnotę-Czarnego, Czesława Czarkowskiego, płk. Mirosława Demediuka, ppłk. Jerzego Filimoniuka, Jadwigę Miłkowską, Mirosławę Niekoraniec, Mieczysława Pogodzińskiego, Marię Stankiewicz, Leona Zujkę, Srebrną Odznaką: ks. Roberta Berdychowskiego, Elwirę Pawłowicz i Mariusza Pęzę.

Na wniosek Komisji Odznaczeń i Wyróżnień Zarządu Głównego prezes Tadeusz Chwiedź przyznał Odznakę Honorową Sybiraka Bożenie Goroszkiewicz, Monice Kościukiewicz, Krystynie Michalis oraz Dorocie Sokołowskiej.

Szef UdsKiOR Jan Stanisław Ciechanowski pogratulował odznaczonym. Podziękował Sybirakom za przekazywanie pamięci o historii zsyłek, nie tylko tych w XX w., ale także za udział w walkach o niepodległość Polski od czasów rozbiorów i w powstaniach narodowych.

Uroczystości towarzyszyła wystawa „Sybiracy. Deportacje obywateli polskich w głąb ZSRS w latach 1939–1941” przygotowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku.

Uczestnicy mieli również okazję obejrzeć ekspozycję Muzeum Wojska, wzbogaconą o cykl 28 prac rzeźbiarza prof. Stanisława Kulona „Sybiracka droga krzyżowa”, przekazanych powstającemu w Białymstoku Muzeum Pamięci Sybiru.

Wieczorem przed gmachem Centrum Nowoczesnego Kształcenia Politechniki Białostockiej odbył się pokaz filmu poświęconego tematyce deportacji Polaków do Związku Radzieckiego, przygotowanego w ramach projektu „Wyrwa w pamięci” przez Filmowe Koło Naukowe Studentów Wydziału Architektury Politechniki Białostockiej „Filmovi”.

12 września, uroczystości drugiego dnia XIV Międzynarodowego Marszu Żywej Pamięci Polskiego Sybiru rozpoczęła liturgia w katedralnej cerkwi pw. św. Mikołaja Cudotwórcy, celebrowana przez abp. białostocko-gdańskiego Jakuba.

O godzinie 10 przy Pomniku Katyńskim, po wysłuchaniu hymnu państwowego, uczestników marszu i przybyłych gości powitał i przemówienie wygłosił prezes Zarządu Głównego ZS Tadeusz Chwiedź. Marsz, w nawiązaniu do obchodzonej w tym roku 70. rocznicy bitwy o Monte Cassino, poświęcony był Sybirakom, którzy wzięli udział w tej bitwie.

Doradca prezydenta RP Waldemar Strzałkowski, szef UdsKiOR Jan Stanisław Ciechanowski, marszałek województwa podlaskiego Jarosław Dworzański, przedstawiciel wojewody Sławomir Andryszewski, prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski, prezes ZG ZS Tadeusz Chwiedź oraz prezes Rodziny Katyńskiej w Białymstoku Agnieszka Markiewicz-Cybulska złożyli pod pomnikiem wspólny wieniec i zapalili znicze pamięci.

Błogosławieństwa uczestnikom marszu udzielili duchowni obrządków katolickiego, prawosławnego oraz ewangelicko-augsburskiego.

Wartę przy pomniku wystawili 18. Białostocki Pułk Rozpoznawczy, policja, harcerze oraz w mundurach legionistów uczniowie Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 20 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi.

Uroczysty przemarsz przeszedł spod Pomnika Katyńskiego ulicami Świętojańską, Branickiego i Piastowską do kościoła pw. Ducha Świętego, gdzie mszę odprawił JE abp prof. Edward Ozorowski, metropolita białostocki, a homilię wygłosił ks. prof. Adam Skreczko.

Na początku nabożeństwa w kościele została odsłonięta tablica oddająca hołd wdzięczności Matce Boskiej i Matkom Sybiraczkom za opiekę nad dziećmi zesłanymi na Syberię w latach 1940–1956 i ocalenie im życia, ufundowana przez Koło Związku Sybiraków nr 10 w Białymstoku. Tablicę odsłonili szef UdsKiOR Jan Stanisław Ciechanowski, prezes Zarządu Głównego ZS Tadeusz Chwiedź, prezes Koła ZS nr 10 w Białymstoku Eugeniusz Rożko i najstarsza Sybiraczka z tego Koła Leokadia Nowik, a poświęcił JE abp prof. Edward Ozorowski w asyście księży.

Następnie przy pomniku Grobie Nieznanego Sybiraka odśpiewany został Hymn Sybiraków. Przemówienia rozpoczął przewodniczący Komitetu Honorowego XIV Marszu Żywej Pamięci Polskiego Sybiru, prezydent miasta Białegostoku Tadeusz Truskolaski. Doradca prezydenta Waldemar Strzałkowski odczytał list prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, a słowa prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska przekazał wojewoda podlaski Maciej Żywno. Wystąpienia wygłosili również: szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Stanisław Ciechanowski oraz marszałek województwa podlaskiego Jarosław Dworzański.

Odmówiona została ekumeniczna modlitwa za wszystkich poległych i ofiary zsyłek na Syberię. Odczytano apel poległych, a żołnierze 18. Białostockiego Pułku Rozpoznawczego oddali salwę honorową. Szczególne wzruszenie wywołało odśpiewanie przez płk. Jerzego Abramowicza pieśni „Czerwone maki”.

Uroczystość zakończyło uroczyste złożenie wieńców i kwiatów przez przedstawicieli władz państwowych, wojewódzkich i samorządowych, reprezentantów Związku Sybiraków, stowarzyszeń i szkół przybyłych na marsz. Zarząd Główny Związku Sybiraków reprezentowali prezes Tadeusz Chwiedź, wiceprezesi Eugeniusz Kuszka i Grzegorz Lipowski oraz skarbnik Stanisław Jurkin.

W XIV Międzynarodowym Marszu Żywej Pamięci Polskiego Sybiru udział wzięło 13,5 tys. osób, w tym około 10 tys. młodzieży i harcerzy, a także 240 osób z zagranicy – Litwy, Łotwy, Estonii, Białorusi i Ukrainy oraz tradycyjnie ze Stanów Zjednoczonych, Kanady, Australii i Wielkiej Brytanii. Uczestniczyło 270 pocztów sztandarowych.

W Muzeum Sybiraków w kościele pw. Ducha Świętego Biuro Edukacji Publicznej Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku zaprezentowało wystawę „Droga na Monte Cassino 1941–1944 w fotografii Ignacego Jaworowskiego”.

Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku zaprezentował wystawę „Sybiracy. Deportacje obywateli polskich w głąb ZSRS w latach 1939–1941”

11 września w Muzeum Wojska odbył się wernisaż wystawy płaskorzeźb prof. Stanisława Kulona (artysta na zdjęciu u góry) „Sybiracka droga krzyżowa”

Tablica pamiątkowa poświęcona i odsłonięta w dniu 11 września 2014 r. w Białymstoku

Uroczystość odsłonięcia tablicy epitafijnej na budynku dawnego więzienia carskiego. Przemawia Mariusz Pęza, dyrektor Zespołu Szkół Technicznych i Ogólnokształcących z Oddziałami Integracyjnymi im. Stanisława Staszica w Białymstoku

Szef UdsKiOR Jan Stanisław Ciechanowski (od lewej), marszałek Jarosław Dworzański, prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Tadeusz Chwiedź oraz prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski odsłonili tablicę i złożyli pod nią wspólny wieniec

Ekumenicznego poświęcenia tablicy dokonali (od lewej): ks. prałat Roman Balunowski, ks. mjr Tomasz Wigłasz z Kościoła ewangelicko-augsburskiego, JE ks. abp senior Stanisław Szymecki i JE abp Jakub – prawosławny ordynariusz białostocko-gdański

Szef UdsKiOR Jan Stanisław Ciechanowski na podstawie postanowienia prezydenta RP udekorował Krzyżami Zasługi Barbarę Sokólską (z prawej) i Eleonorę Kucejko

Medalami Pro Patria odznaczone zostały Oddziały Związku Sybiraków w Gliwicach i Puławach (na zdjęciu)

Złotą Odznaką Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków prezes Tadeusz Chwiedź odznaczył m.in. płk. Mirosława Demediuka z Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych

Srebrną Odznaką Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków odznaczony został ks. Robert Berdychowski, proboszcz Parafii Świętego Krzyża w Warszawie, w której co roku około 17 września odprawiana jest msza w intencji Sybiraków, transmitowana przez Polskie Radio na cały kraj

Przy Pomniku Katyńskim przemówienie do zebranych wygłosił prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Tadeusz Chwiedź

W uroczystościach udział wzięli (od prawej): przedstawiciel Kancelarii Prezydenta Waldemar Strzałkowski, prezydent miasta Białegostoku Tadeusz Truskolaski oraz szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Stanisław Ciechanowski

Znicze pamięci pod Pomnikiem Katyńskim zapalili (od lewej): marszałek województwa podlaskiego Jarosław Dworzański, szef UdsKiOR Jan Stanisław Ciechanowski, prezydent Tadeusz Truskolaski, doradca prezydenta RP Waldemar Strzałkowski, prezes ZG ZS Tadeusz Chwiedź, przedstawiciel wojewody podlaskiego Sławomir Andryszewski, prezes Rodziny Katyńskiej Agnieszka Markiewicz-Cybulska

W XIV Marszu jak co roku udział wzięły służby mundurowe

Na XIV Marsz przybyło około 10 tys. uczniów i harcerzy

W uroczystości uczestniczyli Sybiracy z całej Polski

Odsłonięcia tablicy w hołdzie Matkom Sybiraczkom i Matce Przenajświętszej w kościele pw. Ducha Świętego dokonali (od lewej) prezes Koła ZS nr 10 w Białymstoku Eugeniusz Rożko, Sybiraczka Leokadia Nowik, szef UdsKiOR Jan Stanisław Ciechanowski i prezes Zarządu Głównego ZS Tadeusz Chwiedź, a poświęcenia dokonał JE abp prof. Edward Ozorowski

Przedstawiciel Kancelarii Prezydenta Waldemar Strzałkowski odczytał list prezydenta Bronisława Komorowskiego do uczestników XIV Marszu

Wojewoda podlaski Maciej Żywno przekazał treść pisma premiera Donalda Tuska

W imieniu Zarządu Głównego Związku Sybiraków kwiaty pod pomnikiem Grobem Nieznanego Sybiraka złożyli (od lewej): wiceprezes Eugeniusz Kuszka, prezes Tadeusz Chwiedź, wiceprezes Grzegorz Lipowski oraz skarbnik Stanisław Jurkin

W XIV Marszu Żywej Pamięci Polskiego Sybiru wzięło udział 270 pocztów sztandarowych. Na zdjęciu od prawej: poczet Zarządu Głównego Związku Sybiraków oraz poczet Oddziału w Białymstoku

Oprac.: Beata Żyłkowska, zdjęcia: Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych (Alina Nowacka), Urząd Miejski w Białymstoku (Dawid Gromadzki), Marian Boczar, Leon Zujko