XIII Międzynarodowy Marsz Żywej Pamięci Polskiego Sybiru w Białymstoku

W dniach 5–6 września 2013 r. odbyły się w Białymstoku uroczystości związane z XIII Międzynarodowym Marszem Żywej Pamięci Polskiego Sybiru.

W przeddzień marszu odbyło się posiedzenie Zarządu Głównego z udziałem prezesów Zarządów Oddziałów. Prezes Zarządu Głównego Tadeusz Chwiedź powitał Sybiraków i gości, którym zostało przyznane odznaczenie za szczególne zasługi na rzecz Związku Sybiraków w środowisku lokalnym i regionie.

Na wniosek Konwentu Odznaki postanowieniem prezesa Zarządu Głównego Złotą Odznakę Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków otrzymali: Janina Maciukiewicz (Oddział w Augustowie), Krystyna Mateuszuk (Oddział w Lublinie), Mirosław Sienkiewicz (Oddział w Białymstoku), Ryszard Ziemblicki (Oddział w Białymstoku), Jerzy Lisiecki (Oddział w Słupsku).

Srebrną Odznakę Honorową otrzymali: Jadwiga Brodzik (Oddział w Białymstoku), Władysława Bystrowska (Oddział w Białymstoku), Grażyna Jedlińska (Oddział w Białymstoku), Czesław Łuszczyński (Oddział w Białymstoku), Józef Rutkowski (Oddział w Białymstoku), Zofia Sienkiewicz (Oddział w Gliwicach), Sylwia Trzeciakowska (Oddział w Białymstoku).

Dekoracji odznaczonych dokonał prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Tadeusz Chwiedź w asyście sekretarza generalnego ZG Stanisława Sikorskiego.

Zgodnie z regulaminem Odznaki Honorowej Sybiraka (art. 4 pkt 1) na wniosek Komisji Odznaczeń i Wyróżnień Zarządu Głównego Związku Sybiraków postanowieniem prezesa Zarządu Głównego, za szczególne zasługi dla Związku Sybiraków nadano Odznakę Honorową Sybiraka następującym osobom: Elżbiecie Kaźmierczyk (Oddział w Białymstoku), Iwonie Majewskiej (opiekunka grupy białoruskiej), Annie Nowackiej (Muzeum Wojska w Białymstoku), Krzysztofowi Piłatowi (Oddział w Augustowie), Robertowi Trąbce (Nadleśnictwo Rudka), Sławomirowi Żyłowskiemu. Odznakę wręczał prezes Zarządu Głównego ZS Tadeusz Chwiedź w asyście sekretarza generalnego ZG Stanisława Sikorskiego. W imieniu odznaczonych podziękował Ryszard Ziemblicki.

Generał brygady Leszek Bożydar Zych, prezes Okręgu Podlaskiego Związku Piłsudczyków RP i Towarzystwa Pamięci Józefa Piłsudskiego odznaczył Związek Sybiraków Złotym Krzyżem Marszałka Piłsudskiego z okazji 85-lecia powstania i 25-lecia reaktywowania Związku Sybiraków.

Eugeniusz Kuszka, w imieniu Oddziału ZS we Wrocławiu, z okazji dwóch przypadających rocznic – 85-lecia i 25-lecia Związku Sybiraków – w podzięce za twórczą współpracę wręczył prezesowi Tadeuszowi Chwiedziowi i sekretarzowi generalnemu Stanisławowi Sikorskiemu ufundowaną pamiątkową statuetkę.

Dyrektor Muzeum Wojska w Białymstoku Robert Sadowski, od lat współpracujący z Zarządem Oddziału Związku Sybiraków w Białymstoku, poinformował o przystąpieniu do utworzenia Muzeum Pamięci Sybiru i w związku z tym zwrócił się z prośbą o wsparcie w realizacji tej inicjatywy, o pomoc w gromadzeniu przedmiotów, relacji, wspomnień związanych z zsyłką na Sybir i kontakt z muzeum oraz wszelką pomoc przy budowie.

Stanisław Sikorski, sekretarz generalny Zarządu Głównego, poinformował o nowych inicjatywach Zarządu Głównego. Dzięki spotkaniu z prezesem zarządu Polskiego Radia panem Andrzejem Siezieniewskim został wyemitowany na cały kraj wywiad z prezesem Tadeuszem Chwiedziem.

Do Kancelarii Prezydenta RP zostało skierowane pismo z prośbą o rozważenie możliwości przyjęcia delegacji Związku Sybiraków, która będzie mogła przedstawić prezydentowi nasz dorobek i inicjatywy na przyszłość, i by to spotkanie było relacjonowane w telewizji i Polskim Radiu.

W kraju jest już wiele szkół noszących imię Sybiraków. W związku z przypadającymi w tym roku rocznicami powstania Związku Sybiraków zostały przesłane materiały dotyczące historii i działalności związku, by zostały one szeroko rozpropagowane wśród lokalnych działaczy samorządowych, instytucji, osób prywatnych i posłów, by przybliżyć tematykę sybiracką.

Rok bieżący jest ostatnim w obecnej kadencji rokiem działalności Zarządu Głównego Związku Sybiraków wybranym na VI Krajowym Zjeździe Delegatów Związku Sybiraków. W związku z tym Zarząd Główny przystąpił do prac mających na celu organizacyjne przygotowanie zjazdu. Opracowano i przyjęto do wykonania ich harmonogram. Na zebraniu Zarządu Głównego w dniu 5 września 2013 r. podjęte zostały dwie uchwały: w sprawie powołania Komisji Zjazdowej i Komisji Statutowej, która przygotuje na zjazd propozycje zmian, poprawek i uzupełnień do statutu z uwzględnieniem propozycji (jeżeli jest to możliwe), które nadesłały oddziały lub koła. Zagadnienia, jakimi będzie się zajmowała Komisja Statutowa, są bardzo ważne, statut jest podstawą działania związku. Jasność i jednoznaczność sformułowań ułatwia zrozumienie i uniknięcie popełnienia błędu formalnego, dlatego dobrze by było, by w składzie komisji byli prawnicy. Ustalono tryb wyboru i liczbę delegatów na zjazd.

W 2013 r. odbył się w Jerzmankach pod Zgorzelcem III Krajowy Zjazd Szkół noszących imię Sybiraków. Następny, IV Zjazd w 2014 r. organizuje Zespół Szkół nr 1 w Toruniu.

Jest już sześć Stowarzyszeń Pamięci Zesłańców Sybiru.

Środowisko Sybiraków często pyta o postępy w pracach mających na celu uzyskanie zadośćuczynienia za pobyt na zesłaniu. Jak wyjaśnia sekretarz generalny od 10 czerwca br. odpowiedni projekt ustawy jest w Sejmie. Jeżeli projekt uzyska odpowiedni numer, wtedy będzie on rozpatrywany przez Komisję Polityki Społecznej i Rodziny. Projekt ustawy przewiduje odszkodowanie i uznanie wszystkich Sybiraków za osoby represjonowane, co skutkuje prawem do najniższej renty i bezpłatnych lekarstw. Ustawowe uzyskanie tego zrównałoby wszystkich Sybiraków. Do tej chwili takich uprawnień nie posiada jeszcze ok. 4–4,5 tys. Sybiraków.

Do sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu trafił projekt uchwały o ustanowieniu dnia 17 września Dniem Sybiraka. Nieliczna grupa posłów miała pewne zastrzeżenia, ale większość ugrupowań partyjnych odniosła się pozytywnie do wniosku.

Sekretarz generalny Zarządu Głównego Stanisław Sikorski przedstawił projekt uchwały wyodrębnienia z Oddziału ZS w Wałbrzychu nowego oddziału w Bystrzycy Kłodzkiej, w skład którego weszłyby koła w Bystrzycy Kłodzkiej, Stroniu Śląskim, Lądku-Zdroju i Międzylesiu.

Wszystkie uwagi, które zgłaszali Sybiracy, zostały rozpatrzone tak, aby obie strony zostały usatysfakcjonowane.

Aleksandra Szemioth poinformowała o majowej pielgrzymce Sybiraków na Jasną Górę w Częstochowie, której przebieg został sfilmowany. Dzięki staraniom Oddziału ZS w Krakowie w 70. rocznicę tragicznej śmierci w katastrofie w Gibraltarze gen. Władysława Sikorskiego, którego ostatnie miejsce spoczynku znajduje się na Wawelu, odbyła się tam uroczystość z udziałem prezydenta RP Bronisława Komorowskiego.

Po południu tego dnia w Operze i Filharmonii Podlaskiej – Europejskim Centrum Sztuki w Białymstoku odbyło się spotkanie, podczas którego wręczono odznaczenia państwowe, resortowe i związkowe.

Na podstawie art. 138 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy o Orderach i Odznaczeniach, postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, odznaczeni zostali:

– Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski – Włodzimierz Kowalczyk,

– Złotym Krzyżem Zasługi – Zygmunt Dzięgielewski,

– Srebrnym Krzyżem Zasługi – Henryk Koczan i Mikołaj Stasiukiewicz.

W imieniu prezydenta odznaczenia wręczył Waldemar Strzałkowski.

Na podstawie decyzji Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych celem uhonorowania osób fizycznych i prawnych szczególnie zasłużonych w kultywowaniu pamięci o walce o niepodległość Ojczyzny, na wniosek Zarządu Głównego Związku Sybiraków, medalem Pro Patria wyróżnione zostały: Oddział ZS w Chełmie, Oddział ZS w Krakowie, Oddział ZS w Łodzi, Oddział ZS w Olsztynie oraz Ogólnopolski Klub Pawłodarczyka. Medale indywidualne odebrało 37 osób. Ponadto kierownik UdsKiOR Jan Stanisław Ciechanowski wręczył pięć medali Pro Memoria indywidualnie oraz dwa medale szkołom: Szkole Podstawowej nr 19 im. Mieszka I w Białymstoku i Zespołowi Szkół Sportowych im. Synów Pułku w Białymstoku.

Spotkanie uświetnił występ znakomitego Reprezentacyjnego Zespołu Artystycznego Wojska Polskiego.

XIII Międzynarodowy Marsz Żywej Pamięci Polskiego Sybiru w dniu 6 września 2013 r. rozpoczął się nabożeństwem w Katedralnej Cerkwi pw. św. Mikołaja Cudotwórcy, celebrowanym przez JE arcybiskupa białostocko-gdańskiego Jakuba.

O godz. 10.00 uczestnicy marszu i goście zgromadzili się pod Pomnikiem Katyńskim, gdzie rozpoczęły się uroczystości. Po hymnie państwowym, przybyłych powitał prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Tadeusz Chwiedź i wprowadził do tematu XIII Marszu. Zapalone zostały znicze pamięci. Błogosławieństwa uczestnikom w obrządku katolickim i prawosławnym udzielili duchowni obu wyznań.

Następnie uformował się pochód, który przeszedł ulicami Świętojańską, Branickiego i Piastowską do kościoła pw. Ducha Świętego przy ul. Sybiraków, gdzie pod przewodnictwem JE abp. prof. dr. hab. Edwarda Ozorowskiego odprawiona została msza święta w intencji zmarłych i żyjących Sybiraków.

Na obchody XIII Międzynarodowego Marszu Żywej Pamięci Polskiego Sybiru przybyli dostojni goście: Waldemar Strzałkowski reprezentujący prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Barbara Kudrycka – minister nauki i szkolnictwa wyższego, przedstawicielka prezesa Rady Ministrów, płk Marcin Wasiński w imieniu kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, Teresa Hernik – wiceprzewodnicząca Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Aleksandr Berebenya – pełnomocny konsul generalny Białorusi, konsul generalny RP w Brześciu Stanisław Żarczyński, szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego płk Sławomir Kołodziejski, dowódca 18 Białostockiego Pułku Rozpoznawczego płk Wiesław Podlecki.

Po mszy świętej na placu przed Pomnikiem – Grobem Nieznanego Sybiraka w obecności dostojnych gości złożono hołd Sybirakom, którzy zmarli na zesłaniu. Ziemia z miejsca największych łagrów w miejscowości Kwitok w Rosji, przywieziona w urnie, znajduje się pod pomnikiem. Po hymnie Związku Sybiraków została odmówiona modlitwa w obrzędzie katolickim i prawosławnym. Wygłoszono okoliczne przemówienia.

Zgodnie z decyzją Zarządu Głównego Związku Sybiraków sztandar Zarządu Głównego ZS został przekazany – na ręce Roberta Sadowskiego, dyrektora Muzeum Wojska – do zbiorów powstającego w Białymstoku Muzeum Pamięci Sybiru. Replikę sztandaru, poświęconą w obrządku katolickim i prawosławnym, przekazał prezesowi Zarządu Głównego ZS Tadeuszowi Chwiedziowi prezydent miasta Białegostoku Tadeusz Truskolaski.

Odbył się apel poległych, salwę honorową oddali żołnierze z 18 Białostockiego Pułku Rozpoznawczego.

Uroczystość zakończyło złożenie wieńców i wiązanek kwiatów.

W XIII Międzynarodowym Marsz Żywej Pamięci Polskiego Sybiru uczestniczyło ponad 13 tys. osób, w tym 9,5 tys. młodzieży szkolnej i harcerskiej, 320 gości z Litwy, Łotwy, Białorusi, Ukrainy i Estonii, trzyosobowe delegacje z USA, Wielkiej Brytanii, Kanady i Australii oraz 270 pocztów sztandarowych.

Posiedzenie Zarządu (od lewej): Roman Janik (przewodniczący Głównej Komisji Rewizyjnej), Włodzimierz Kowalczyk, Stanisław Sikorski, Tadeusz Chwiedź, Stanisław Jurkin, Henryk Majewski (członkowie Prezydium), Tadeusz Rymaszewski (Główny Sąd Koleżeński)

Generał brygady Leszek Bożydar Zych wręczył prezesowi Tadeuszowi Chwiedziowi i sekretarzowi generalnemu Stanisławowi Sikorskiemu Złoty Krzyż za Zasługi dla Związku Piłsudczyków RP

Prezes Tadeusz Chwiedź i sekretarz generalny Stanisław Sikorski w imieniu Zarządu Głównego otrzymali pamiątkowe statuetki od Koła ZS Ziemi Dzierżoniowskiej

Włodzimierz Kowalczyk został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (dekoruje Waldemar Strzałkowski, doradca w Kancelarii Prezydenta)

Medalami Pro Patria zostały odznaczone Oddziały ZS w Chełmie, Krakowie, Łodzi, Olsztynie oraz Ogólnopolski Klub Pawłodarczyka

Jan Stanisław Ciechanowski, kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, odznaczył sekretarza generalnego Zarządu Głównego Stanisława Sikorskiego medalem Pro Patria

Występ Reprezentacyjnego Zespołu Artystycznego Wojska Polskiego

W XIII Marszu Żywej Pamięci Polskiego Sybiru udział wzięli m.in. (od prawej): wicewojewoda podlaski Wojciech Dzierzgowski, poseł Krzysztof Jurgiel, prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski, abp Edward Ozorowski, doradca prezydenta Waldemar Strzałkowski

Pod Pomnikiem Katyńskim przemawia prezes Zarządu Głównego ZS Tadeusz Chwiedź

Wiązankę kwiatów i znicze pamięci pod Pomnikiem Katyńskim składają (od prawej): prezes ZG ZS Tadeusz Chwiedź, prezes Rodziny Katyńskiej w Białymstoku Agnieszka Markiewicz-Cybulska, przedstawiciel prezydenta RP Waldemar Strzałkowski, prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski, wicewojewoda podlaski Wojciech Dzierzgowski, przewodniczący Rady Miasta Białegostoku Włodzimierz Leszek Kusak

W XIII Marszu wzięło udział 270 pocztów sztandarowych, na zdjęciu poczty oddziałów Związku Sybiraków

Wśród uczestników Marszu nie zabrakło młodzieży szkolnej, na zdjęciu uczniowie VI LO im. Zesłańców Sybiru w Toruniu

Przedstawiciele Stowarzyszenia Lekarzy Polskiego Pochodzenia na Wołyniu

Mszy w intencji Sybiraków w kościele pw. Ducha Świętego przewodniczył abp Edward Ozorowski

Przekazanie sztandaru Zarządu Głównego Związku Sybiraków przez prezesa Zarządu Głównego Tadeusz Chwiedzia dyrektorowi Muzeum Wojska Robertowi Sadowskiemu dla zbiorów Muzeum Pamięci Sybiru

Prezes Tadeusz Chwiedź odebrał z rąk prezydenta Białegostoku Tadeusza Truskolaskiego replikę sztandaru

Prezes Tadeusz Chwiedź uroczyście przekazał replikę sztandaru pocztowi Zarządu Głównego (od lewej: Maria Markiewicz, Czesław Czarkowski, Felicja Melon)

Złożenie kwiatów od Zarządu Głównego Związku Sybiraków pod Pomnikiem – Grobem Nieznanego Sybiraka, na zdjęciu (od lewej): Stanisław Jurkin, Tadeusz Chwiedź, Stanisław Sikorski

W imieniu prezydenta RP kwiaty złożył Waldemar Strzałkowski, prezesa Rady Ministrów reprezentowała minister Barbara Kudrycka

Wiceprzewodnicząca Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa Teresa Hernik, prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski i przewodniczący Rady Miasta Białegostoku Włodzimierz Leszek Kusak

Oprac.: Irena Tańska, fot.: ZS, Alina Nowacka (UdsKiOR), Mateusz Hołownia (UM)