Obchody 75. rocznicy akcji „Ostra Brama” w Wilnie

Akcja „Ostra Brama” była częścią ogólnokrajowej akcji „Burza”, podjętej przez Armię Krajową w 1944 r., kiedy na teren Polski wkraczała od wschodu Armia Czerwona, a Niemcy wycofywali się na zachód. W zamyśle sztabu AK było, aby odbić tereny zajęte jeszcze przez wojska niemieckie i ustanowić na nich władze polskie, zanim wejdą na nie wojska sowieckie. Walki podjęte w całym kraju dały różne wyniki, na ogół – pomimo zaciętych walk – niepomyślne dla sprawy polskiej.

Walki w akcji „Ostra Brama” w lipcu 1944 r. prowadziły okręgi wileński i nowogródzki Armii Krajowej, w sile około 14 tys. żołnierzy. Walczyli razem z armią radziecką. Efektem było wyparcie wojsk Wermachtu z Wilna.

Sojusznik radziecki okazał się wiarołomny. Strona rosyjska zaproponowała Polakom spotkanie w miejscowości Bogusza pod Wilnem w celu odbycia narady i podstępnie aresztowano cały sztab wileńskiego okręgu Armii Krajowej. Później do niewoli radzieckiej, również podstępnie, dostało się około 2 tys. żołnierzy AK, których władze sowieckie osadziły początkowo w Kałudze, następnie przewieziono ich do łagrów na północy, do wyrębu drzew w tajdze.

W walkach o Wilno, w akcji „Ostra Brama”, zwanej również powstaniem wileńskim, poległo wielu żołnierzy Armii Krajowej. Do grobów poległych przyjechała liczna polska delegacja (około 200 osób), aby oddać im cześć w 75. rocznicę wydarzeń.

Wyjazd, w dniach 5–8 lipca 2019 r., zorganizował Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, kierowany przez szefa Jana Józefa Kasprzyka. W wyprawie wzięli udział kombatanci AK, przedstawiciele Sejmu i Senatu, członkowie innych organizacji kombatanckich, harcerze i strzelcy. Ze Związku Sybiraków przyjechały dwie osoby z Zarządu Głównego – Mieczysław Pogodziński z Warszawy i Aleksandra Szemioth z Krakowa. Przybyła również orkiestra i żołnierze Wojska Polskiego.

W uroczystościach wzięli udział Polacy z Wilna, a także duża grupa Polaków z Grodna na Białorusi. Obecni byli przedstawiciele litewskich władz samorządowych.

W trakcie trzydniowego pobytu delegacja odwiedziła kilka miejscowości pod Wilnem, gdzie znajdują się groby poległych żołnierzy AK.

W pierwszym dniu pojechaliśmy do wsi Skorbuciany. Tam, przy starym drewnianym kościele, leży kwatera 16 grobów żołnierzy AK, poległych w walkach o Wilno. Przy tych grobach, przed kościołem, została odprawiona msza święta za dusze poległych. Wokół odnowionych nagrobków stanęły polskie sztandary. Wygłoszono kilka przemówień i złożono wieńce kwiatów. Mszy świętej przewodniczył i wygłosił piękne kazanie polski ksiądz, proboszcz tamtejszej parafii.

W tym samym dniu pojechaliśmy do miejscowości Bogusza. Uroczystość odbyła się przy pomniku – skale z dużą tablicą informującą o tym, że tam 17 lipca 1944 r. Rosjanie podstępnie aresztowali cały sztab wileńskiego AK. Były przemówienia i złożono kwiaty. W godzinach popołudniowych odbył się wyjazd na groby żołnierzy AK do Kalwarii Wileńskiej. Pomiędzy stacjami drogi krzyżowej znajduje się miejsce spoczynku żołnierzy poległych pod Krawczunami.

Na niedużym placu stoi grób obrońcy Wilna, Władysława Romanowskiego; inskrypcja na tablicy informuje, że poległ 12 lipca 1944 r. Obok znajdują się dwie mniejsze tablice z nazwiskami 32 poległych. W październiku 1979 r., po ekshumacji, przeniesiono szczątki 46 żołnierzy, których pochowano na cmentarzu cywilnym w Kalwarii Wileńskiej.

W kolejnym dniu, w niedzielę, mieliśmy możność nawiedzić cudowny obraz Matki Bożej w Ostrej Bramie, a o godz. 14.00 odbyła się uroczysta msza święta w kościele św. Teresy, obok Ostrej Bramy. W koncelebrze wzięli udział trzej księża kapelani, uczestnicy wyprawy. W kościele stanęły sztandary naszych organizacji kombatanckich. Po nabożeństwie, autokarami, udaliśmy się na cmentarz Na Rossie. Tam odbyła się główna uroczystość rocznicowa. Przy grobie Matki i Serca Syna znajdują się liczne groby obrońców Wilna z czasów wojny bolszewickiej w 1920 r., a obok nich leżą polegli w akcji „Ostra Brama” w lipcu 1944 r. – 107 grobów z symbolem Polski Walczącej. Na tę uroczystość przyjechała duża grupa młodych Polaków z Grodna, byli także liczni Polacy mieszkający w Wilnie. Orkiestra Wojska Polskiego odegrała hymn polski i hymn litewski. Nastąpiły liczne przemówienia. Ważnym wystąpieniem było przemówienie szefa UdsKiOR Jana Józefa Kasprzyka. Mówili także inni przedstawiciele strony polskiej. Wzruszający był głos starszego pana, byłego uczestnika walk w akcji „Ostra Brama”, mieszkańca Wilna. Nad grobami poległych polscy wilnianie rozciągnęli transparent z napisem: „Możesz wyrwać mnie z Polski, lecz nie wyrwiesz Polski ze mnie. Jestem Polakiem, zawsze byłem nim i będę!”.

Żołnierze Wojska Polskiego zaciągnęli wartę, inni asystowali przy składaniu bardzo licznych wieńców. Cała uroczystość była pełna powagi.

W następnym, już ostatnim dniu pojechaliśmy na groby poległych do Kolonii Wileńskiej, gdzie w pobliżu kościoła znajduje się cmentarz, na którym są pochowani żołnierze AK, polegli w walkach akcji „Ostra Brama” w lipcu 1944 r. Duży pomnik ze znakiem Polski Walczącej, a na nim tablica z ponad 40 nazwiskami żołnierzy i oficerów z różnych brygad. Były modlitwa i składanie kwiatów przy pomniku. Następnie została odprawiona msza święta za dusze tam pochowanych. Z Kolonii Wileńskiej wyruszyliśmy w drogę powrotną do Warszawy.

Cała wyprawa była doskonale zorganizowana. Do Wilna pojechaliśmy czterema wygodnymi autokarami. W obydwie strony były przerwy w podróży na obiad, który podano nam w restauracji w Augustowie.

W Wilnie mieszkaliśmy w dobrych hotelach: Ibis Vilnius Center i Europa City Vilnius. Obiady i kolacje mieliśmy w restauracji Pan Tadeusz w Domu Kultury Polskiej, gdzie nas obficie karmiono. W ostatni wieczór uroczystą kolację wydał szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, a po kolacji mieliśmy przyjemność wysłuchania koncertu Zespołu Pieśni i Tańca „Wileńszczyzna”.

Za całość należą się wyrazy uznania i podziękowania, które kieruję do pana ministra Jana Józefa Kasprzyka i wszystkich osób z Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, które przyczyniły się do przygotowania i prowadzenia naszego pobytu w Wilnie.

Uroczystości upamiętnienia wysiłku zbrojnego, jakim była akcja „Ostra Brama”, i możliwość modlitwy przy grobach poległych w niej żołnierzy Armii Krajowej, złożenie kwiatów i uczczenie ich ofiary – były ważne i bardzo potrzebne.