Bydgoszcz uczciła pamięć zesłanych na Sybir

12 lutego 2017 r. Bydgoszcz uczciła 77. rocznicę pierwszej masowej deportacji Polaków w głąb Związku Radzieckiego mszą świętą w kościele pw. Świętych Polskich Braci Męczenników i zgromadzeniem pod pomnikiem Zesłańców na Sybir.

Msza rozpoczęła się odśpiewaniem Hymnu Związku Sybiraków przez chór Exultate Deo pod dyrekcją prof. Romualda Rajsa, następnie do kościoła weszły poczty ze sztandarami: Oddziału Związku Sybiraków w Bydgoszczy, Miasta Bydgoszczy, Związku Zawodowego „Solidarność”, Policji, Związku Represjonowanych Politycznie Żołnierzy Górników, Zespołu Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego Technikum im. Sybiraków, Zespołu Szkół im. H.Ch. Andersena, Rodziny Katyńskiej i Stronnictwa Pracy. Mszy przewodniczył ks. prałat płk Józef Kubalewski.

Okolicznościową homilię wygłosił ks. kanonik Kazimierz Drapała. Czytania i modlitwę wiernych czytała Sybiraczka Regina Król. Dary ołtarza wnieśli Wacław Zamojcin, Teresa Kosiło i Stanisława Jędrzejczyk. Na zakończenie mszy chór wykonał utwór z opery „Nabucco” (Chór Niewolników) Giuseppe Verdiego.

Po mszy uczestnicy udali się pod pomnik Zesłańców na Sybir na zgromadzenie patriotyczno-religijne. Prezes Zarządu Oddziału Mirosław Myśliński, otwierając zgromadzenie, powitał: posłankę na Sejm RP Ewę Kozanecką, proboszcza parafii pw. Świętych Polskich Braci Męczenników ks. płk. Józefa Kubalewskiego, wicewojewodę kujawsko-pomorskiego Józefa Ramlaua, wicemarszałka województwa kujawsko-pomorskiego Zbigniewa Ostrowskiego, zastępcę prezydenta miasta Bydgoszczy Mirosława Kozłowicza, kuratora województwa kujawsko-pomorskiego Marka Gralika, radną miasta Bydgoszczy Grażynę Szabelską, oficerów Wojska Polskiego, Policji, Straży Miejskiej, dyrektorów szkół: im. Sybiraków Andrzeja Wiosnę, im. H.Ch. Andersena Eugeniusza Sobieraja, poczty sztandarowe, przedstawicieli organizacji związkowych, kombatanckich i osób represjonowanych oraz wszystkich uczestników zgromadzenia.

W przemówieniu prezes Zarządu Oddziału Mirosław Myśliński powiedział:

„Sprzymierzony z hitlerowskimi Niemcami Związek Radziecki 17 września 1939 r. przekracza granice Polski, zajmując ponad połowę jej terytorium i ponad 13 mln ludności. Okupacyjne władze rozpoczęły sowietyzację zagarniętych ziem przez tzw. rozwiązanie kwestii ludności polskiej.

5 grudnia1939 r. Rada Komisarzy Ludowych ZSRR postanawia przeprowadzić pierwszą masową deportację Polaków w głąb Związku Radzieckiego. Z rozkazu Ławrientija Berii, szefa NKWD, przystąpiono do usuwania osób, które mogły potencjalnie nawoływać do sprzeciwu przeciwko radzieckiemu reżimowi, następnie przystąpiono do spisu rodzin podlegających deportacji.

Do lutego 1940 r. przygotowywano transport oraz docelowe miejsca deportacji. Na listach NKWD znalazły się rodziny osadników, wojskowych, pracowników leśnych, pracowników PKP i urzędników państwowych. Docelowym miejscem deportacji były północne i wschodnie tereny Związku Radzieckiego, m.in. obwody archangielski, irkucki, nowosybirski, omski i inne. Wszędzie tam panowały bardzo złe warunki atmosferyczne.

Przeprowadzenie deportacji było dokonywane w sposób brutalny, z reguły w nocy. Łomotanie do drzwi i okien, przeszukiwanie mieszkania, krótki czas na zabranie niezbędnych rzeczy, pokrzykiwanie, ponaglanie, brak informacji o miejscu wywiezienia powodowały, że wyrwani ze snu i zastraszeni ludzie często zabierali rzeczy mało przydatne w warunkach syberyjskiej zimy.

Do transportu użyto wagonów towarowych, które wyposażono w prycze, piecyk żelazny, tzw. kozę, do którego najczęściej brakowało opału, kubeł do załatwiania potrzeb fizjologicznych, a zwykle tylko dziura w podłodze, ryglowane drzwi i okratowane otwory okienne.

W wagonach umieszczano do 50 osób. Panujący w tym czasie mróz dochodzący do -40 stopni, brak ogrzewania, ciepłej strawy, złe warunki higieniczne powodowały dużą śmiertelność, szczególnie wśród dzieci i osób starszych. Na postojach zwłoki pozostawiano na poboczach torów.

Miejscami docelowymi były tzw. specposiołki, gdzie na wywiezionych czekały budynki przypominające obozowe baraki. Zesłańcom nadano status »specpieresielency«, tj. przesiedleni o zaostrzonym rygorze, pod bezpośrednim nadzorem NKWD. W ekstremalnych warunkach musieli pracować przy wyrębie lasów. Przydział chleba uzależniony był od wypracowania wyśrubowanej normy. Warunki mieszkaniowe – w zarobaczonych barakach, brak właściwej odzieży, niedożywienie na granicy głodu, wyniszczający klimat, a przede wszystkim brak dostosowania do ciężkiej pracy powodowały dużą śmiertelność. Według danych IPN i Ośrodka »Karta« w pierwszej deportacji wywieziono nie mniej niż 170 tys. osób. Od lutego 1939 r. do amnestii w sierpniu 1941 r. zmarło nie mniej niż 10% zesłanych.

Nadzorujący zesłańców funkcjonariusze NKWD starali się zabić w zesłańcach jakąkolwiek nadzieję na zmianę warunków, a tym bardziej na powrót do Polski. Polski nie ma i nie będzie – stale powtarzano zesłańcom. Pozbawionym wszelkich praw, osamotnionym łatwiej było przetrwać, jeżeli z domu rodzinnego wynieśli wiarę w zbawczą siłę modlitwy do Boga i miłość do ojczyzny. Wierzyli, że doznane cierpienia zostaną wynagrodzone powrotem do rodzinnego domu.

Dziś, po 77 latach od tych wydarzeń i 72 latach od zakończenia II wojny światowej, powinniśmy ostrzegać, by czas pokoju, do którego zdążyliśmy się przyzwyczaić, nie osłabił naszej czujności w obronie wolności, suwerenności, tożsamości narodowej i wartości chrześcijańskich, na których przez wieki kształtowała się nasza państwowość”.

Kolejnymi mówcami byli wicewojewoda Józef Ramlau i wicemarszałek Zbigniew Ostrowski. Zastępca prezydenta miasta Bydgoszczy odczytał list od prezydenta miasta Rafała Bruskiego.

Po przemówieniach, pod przewodnictwem ks. Józefa Kubalewskiego zgromadzeni odmówili modlitwę za tych, co pozostali na „nieludzkiej ziemi”, po czym złożono wiązanki kwiatów pod pomnikiem. Uroczystość odnotowały media bydgoskie, TVP Bydgoszcz, „Gazeta Pomorska”.