Dzień Sybiraka w Krakowie

W dniach 16–17 września 2014 r. w Oddziale Związku Sybiraków w Krakowie obchodzone były uroczystości Dnia Sybiraka, w 75. rocznicę pamiętnego 17 września 1939 r. – daty sowieckiej napaści na wschodnią część Polski, która zapoczątkowała wszystkie kolejne represje sowieckie, w tym deportacje w głąb terytorium ZSRR, których my – Sybiracy – staliśmy się ofiarami. Różne środowiska, organizacje i instytucje w Krakowie przygotowały na ten dzień spotkania, zapraszając na nie również członków Związku Sybiraków.

W tej sytuacji naszą sybiracką uroczystość przenieśliśmy na 16 września. Jak zawsze odbyła się ona u zaprzyjaźnionych oo. kapucynów. O godz. 16 rozpoczęło się rocznicowe spotkanie w auli klasztornej. Otworzyło je wprowadzenie sztandaru przy dźwiękach Hymnu Sybiraków. Przyszło około 80 członków Krakowskiego Oddziału Związku Sybiraków – niestety mniej, niż to bywało na poprzednich spotkaniach. Przyczyną są głównie choroby i ubywanie sił – mijające lata robią swoje. Spotkanie miało charakter bardzo kameralny. Naszymi gośćmi były siostry Maria i Teresa Wielowieyskie – Sybiraczki z Argentyny oraz ich kuzynka z Krakowa Anna Pruszyńska. Był także Mariusz Solarz z bliskiego nam Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń. Spotkanie prowadziła prezes Zarządu Oddziału Aleksandra Szemioth, która krótko nawiązała do problemów i dramatów zapoczątkowanych przez agresję sowiecką w dniu 17 września 1939 r.

Dalsza część spotkania miała charakter informacyjny. Prezes Aleksandra Szemioth zrelacjonowała główne wątki i przebieg IV Kongresu Polskich Towarzystw Naukowych zorganizowanego przez Polską Akademię Umiejętności, poświęconego tematowi zesłań syberyjskich w XIX i XX w., a równolegle tematowi edukacji młodzieży polonijnej w różnych krajach świata. Obydwa tematy były istotne, dla Sybiraków zwłaszcza wykłady o zesłaniach Polaków na Syberię, a także o dokumentowaniu i opracowaniach historycznych tego wielowątkowego zagadnienia. Dotyczy to głównie okresu II wojny światowej – chodzi zwłaszcza o dokładne rozeznanie liczby ofiar terroru sowieckiego w tym czasie. Wiedza w tej kwestii jest ciągle niedostateczna.

Na temat Kongresu głos zabrała także prof. Zofia Ciesielska. Podkreśliła ważny udział stowarzyszenia Wspólnota Polska i duży wkład organizacyjny prezesa jego oddziału w Krakowie, prof. Zygmunta Kolendy, który niestrudzenie czuwał nad stroną merytoryczną i organizacyjną konferencji. Efekt tych starań był bardzo udany, wszyscy uczestnicy mieli dużą satysfakcję z zakresu i przebiegu kilkudniowych obrad kongresowych.

Oprócz relacji z Kongresu na zebraniu poruszono też bieżące sprawy Oddziału ZS w Krakowie.

Drugą część uroczystości stanowiła msza święta w kościele oo. kapucynów odprawiona przez naszego kapelana o. Jerzego Pająka, który wygłosił piękne kazanie. Modlitwę wiernych jak zawsze przygotował i odczytał Kazimierz Szymański.

Po odśpiewaniu hymnu „Boże, coś Polskę” (przy akompaniamencie organów) procesjonalnie, z pocztem sztandarowym na czele przeszliśmy do krużganków, pod pamiątkową tablicę sybiracką. Tam o. Jerzy poprowadził modlitwę za zamordowanych i zmarłych Sybiraków, a następnie złożono kwiaty pod tablicą.

17 września krakowscy Sybiracy uczestniczyli w dwóch uroczystościach rocznicowych.

Pierwsza, zorganizowana przez Komitet Opieki nad Miejscami Pamięci, odbyła się w południe na Cmentarzu Rakowickim. Uroczystą mszę świętą odprawili w koncelebrze o. Jerzy Pająk, kapelan Sybiraków i innych organizacji kombatanckich, wraz z ks. Tadeuszem Isakowiczem-Zaleskim, zaangażowanym w wiele działań społecznych. Ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski wygłosił wspaniałe, patriotyczno-historyczne kazanie. Bardzo licznie przybyła młodzież szkolna mogła się z tego wiele nauczyć. Młodzieży było rzeczywiście dużo – sztandary szkolne ustawiły się w szpalerze, który od kaplicy ciągnął się niemal do bramy wejściowej cmentarza.

Po nabożeństwie nastąpiło przejście pod pomnik Ofiar Komunizmu. Tam wygłoszono kilka przemówień i złożono kwiaty pod pomnikiem. Księża odmówili modlitwę za ofiary terroru komunistycznego w różnych miejscach i w różnych okresach najnowszej historii Polski, od lat prześladowań przez władze radzieckie podczas II wojny światowej, poprzez lata zniewolenia w zależnej od ZSRR Polsce Ludowej, a także podczas stanu wojennego, aż do zmian w 1989 r.

Drugą uroczystość w tym dniu zorganizował Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie, który zaprosił do włączenia się także Związek Sybiraków.

Po rocznicowej mszy świętej o godz. 17 w Bazylice Mariackiej uczestnicy przeszli w pochodzie pod Krzyż Katyński pod Wawelem, gdzie w asyście sztandarów i kompanii honorowej Wojska Polskiego odśpiewano hymn państwowy i złożono wiązanki kwiatów.

Następna część odbyła się w Filharmonii Krakowskiej. Po wstępnych przemówieniach oficjalnych, m.in. prezesa Oddziału IPN w Krakowie Marka Lasoty i prezes Oddziału Związku Sybiraków w Krakowie Aleksandry Szemioth, wystąpił świadek obrony Grodna przed wkraczającą Armią Czerwoną we wrześniu 1939 r. Jego relację przyjęto z wielkim aplauzem.

Kolejnym punktem programu było wręczenie Sybirakom z Krakowa odznaczeń. Jadwiga Turowska i Nina Wierzbicka otrzymały Krzyż Zesłańców Sybiru, nadany im przez prezydenta RP za wieloletnie zesłanie w Kazachstanie, gdzie obydwie urodziły się jako dzieci rodzin polskich zesłanych tam w 1936 r. Wróciły do Polski kilka lat temu, mają uprawnienia kombatanckie i są członkami Krakowskiego Oddziału Związku Sybiraków.

Innym czterem członkom Oddziału zostały wręczone medale Pro Patria, nadane przez Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych. Osoby odznaczone to członkowie Komisji Historycznej Oddziału: Stella Golgart, Małgorzata Kaplita, Agnieszka Winiarska i Janusz Żuławski, wszyscy docenieni za ponad 20-letnią bezinteresowną pracę dla udokumentowania syberyjskich losów Polaków deportowanych do ZSRR lub więzionych w sowieckich łagrach.

Z upoważnienia dekoracji dokonał wicewojewoda małopolski Andrzej Harężlak.

Ostatnią częścią uroczystości był wspaniały koncert – prawykonanie „Oratorium ku czci Orląt Grodzieńskich” Krzesimira Dębskiego i pod jego batutą.