73. rocznica drugiej deportacji Polaków na Syberię

19 kwietnia 2013 r. w Toruniu odbyły się uroczyste obchody 73. rocznicy drugiej deportacji Polaków na Syberię. Dla VI Liceum Ogólnokształcącego i Gimnazjum nr 6 noszących imię Zesłańców Sybiru były to uroczystości szczególne, ponieważ bardzo ważny ich punkt stanowiło przejęcie opieki nad sztandarem toruńskiego Oddziału Związku Sybiraków.

Uroczystości rozpoczęły się w Urzędzie Marszałkowskim w Toruniu. Przybyłych gości serdecznie powitał Prezes toruńskiego Oddziału Związku Sybiraków pan Jan Myrcha. Następnie pan Zbigniew Matuszewicz, dyrektor Zespołu Szkół nr 1, podsumował wyniki V edycji międzyszkolnego konkursu „Syberyjska Golgota” – Losy Sybiraków na Wschodzie w latach 1795–1956. Organizatorem tego konkursu, przy współudziale Związku Sybiraków, jest nasza szkoła, patronat honorowy sprawuje Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego pan Piotr Całbecki. Konkurs odbył się już po raz piąty i stanowi niezwykle ważny element współpracy szkoły i Związku Sybiraków w Toruniu. Jego celem jest propagowanie wśród młodzieży wiedzy o losach zesłańców, rozwijanie pasji badawczej i talentu twórczego, a także dbanie o prawdę historyczną. Na tegoroczny etap finałowy nadesłano 29 prac ze szkół: Bydgoszczy, Grudziądza, Skępego, Torunia, Włocławka. Po zapoznaniu się i dokonaniu oceny wszystkich nadesłanych prezentacji, komisja konkursowa postanowiła przyznać nagrody następującym uczniom: w kategorii szkół gimnazjalnych: I miejsce – Karolina Pietras z Gimnazjum nr 24 im. Szarych Szeregów w Toruniu, II miejsce – Eliza Letkiewicz z Gimnazjum nr 6 im. Sybiraków w Grudziądzu, III miejsce – Natalia Łazarska z Gimnazjum nr 3 w Grudziądzu; w kategorii szkół ponadgimnazjalnych: I miejsce – Adam Czyżewski z Zespołu Szkół Elektrycznych we Włocławku, II miejsce – Dominika Rutkowska z VI Liceum Ogólnokształcącego im. Zesłańców Sybiru w Toruniu, III miejsce – Jakub Paduch z VI Liceum Ogólnokształcącego im. Zesłańców Sybiru w Toruniu, wyróżnienie – Krystian Radke z Zespołu Szkół im. Waleriana Łukasińskiego w Skępem. Gratulacje otrzymali także nauczyciele, którzy pomagali swoim uczniom w przygotowywaniu konkursowych prezentacji multimedialnych. Nagrody i wyróżnienia wręczali obecni na uroczystości Wicewojewoda Kujawsko-Pomorski pan Zbigniew Ostrowski oraz Sekretarz Województwa pan Marek Smoczyk. W trakcie tej części obchodów wręczono także odznaczenia nadane przez Komitet Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej otrzymały panie: Wanda Borowy i Jadwiga Krokowska. Srebrny Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej wręczono panom Edmundowi Głuchowskiemu, Ludwikowi Kluszczyńskiemu, Michałowi Niziołowi, Janowi Myrsze i Adamowi Zaniewskiemu. Odznakę Honorową Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej wręczono pani Marcie Jatczak. Uroczystego odznaczenia dokonał Sekretarz Województwa Kujawsko-Pomorskiego pan Marek Smoczyk. To odznaczenie otrzymały także VI Liceum Ogólnokształcące i Gimnazjum nr 6 im. Zesłańców Sybiru w Toruniu. Ostatnim punktem tej części uroczystości była prezentacja nagrodzonych filmów.

Z Urzędu Marszałkowskiego wszyscy goście przeszli pod tablicę Sybiraków, która znajduje się w krużganku kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Prezes toruńskiego Oddziału Związku Sybiraków, pan Jan Myrcha, powitał zgromadzonych. Tę część uroczystości swą obecnością uświetnili: Wicewojewoda Kujawsko-Pomorski pan Zbigniew Ostrowski, Zastępca Prezydenta Torunia pan Ludwik Szuba, Przewodniczący Rady Miasta Torunia pan Marian Frąckiewicz, Pełnomocnik Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych pan Marcin Swaczyna, ks. Józef Nowakowski, opiekun duchowy Sybiraków, proboszcz parafii Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, Burmistrz Chełmży pan Jerzy Czerwiński, Sybiracy, przedstawiciele fundacji oraz dyrektor pan Zbigniew Matuszewicz wraz z nauczycielami i liczną grupą uczniów z VI Liceum Ogólnokształcącego i Gimnazjum nr 6 im. Zesłańców Sybiru. Po wspólnym odśpiewaniu Hymnu Sybiraków, Prezes Jan Myrcha w krótkim przemówieniu zwrócił uwagę na rolę takich obchodów w budowaniu etosu Sybiraków – kiedyś zastraszanych, gnębionych, teraz wreszcie traktowanych z należytym szacunkiem. Dlatego tak ważna jest obecność młodzieży, która nie tylko poznaje losy zesłańców, ale może przede wszystkim staje się gwarantem zachowania ich dziejów w pamięci. Następnie obecni na uroczystości goście złożyli kwiaty pod tablicą Sybiraków. Wszystkim delegacjom przy składaniu wiązanek asystowali uczniowie klas mundurowych z VI Liceum Ogólnokształcącego im. Zesłańców Sybiru w Toruniu.

Kolejnym punktem obchodów 73. rocznicy drugiej deportacji Polaków na Sybir był uroczysty przemarsz ulicami Torunia pocztów sztandarowych Kół Sybiraków z Brodnicy, Grudziądza i Torunia wraz pocztami szkół noszących imię Sybiraków do Zespołu Szkół nr 1 na ulicę Wojska Polskiego 47a.

„Jeśli zapomnę o nich, Ty, Boże na niebie, zapomnij o mnie” – tak ostatnią część spotkania poświęconego Sybirakom rozpoczął dyrektor Zespołu Szkół nr 1 pan Zbigniew Matuszewicz. Te słowa, zaczerpnięte z twórczości Adama Mickiewicza, stały się pretekstem do rozważań na temat misji, jaką mamy do wykonania. Zwracając się do licznie przybyłych Sybiraków, pan dyrektor Matuszewicz stwierdził, że wspomnienia, którymi dzielą się z młodzieżą, są istotnym elementem kształtowania właściwych postaw i pomagają w budowaniu prawidłowego systemu wartości. Zadaniem młodych jest natomiast zachowanie w pamięci wiedzy o tych, którzy doświadczyli gehenny zesłania. Następnie pan dyrektor serdecznie powitał przybyłych na uroczystość do szkoły gości: Prezydenta Torunia pana Michała Zaleskiego, Przewodniczącego Rady Miasta Torunia pana Mariana Frąckiewicza, ks. prałata Józefa Nowakowskiego, Burmistrza Chełmży pana Jerzego Czerwińskiego, członka Zarządu Głównego Związku Sybiraków panią Zofię Kalisz, Sybiraków, dyrektora Gimnazjum nr 6 im. Sybiraków w Grudziądzu pana Bogdana Grodowskiego, dyrektora Zespołu Szkół Rolniczych w Brodnicy pana Tomasza Słabkowskiego, młodzież. Krótkim koncertem uroczystość uświetnił toruński artysta Maciej Korzeniowski. Zaśpiewał pieśni tematycznie związane z Syberią i zesłaniami. Ten liryczny recital wzbudził wśród zebranych ogromne wzruszenie, a pieśń „Włóczęga” stała się okazją do wspólnego nucenia.

„Dzisiejsza uroczystość ma szczególny charakter z kilku powodów” – tak brzmiało wprowadzenie do przemówienia Prezesa toruńskiego Oddziału Związku Sybiraków pana Jana Myrchy. Prezes zwrócił uwagę na kilka ważnych rocznic. „W tym roku – 2013 – mamy 5 rocznic bliskich Sybirakom: 150. rocznicę powstania styczniowego, 85. rocznicę powstania Związku Sybiraków, 73. rocznicę drugiej deportacji Polaków na Sybir, 25. rocznicę reaktywowania Związku Sybiraków, 70. rocznicę bitwy pod Lenino”. Przypomniał zgromadzonym, a w szczególności młodzieży, że Polska w tamtych czasach miała 2 agresorów: faszystowską III Rzeszę oraz komunistyczny Związek Radziecki, w wyniku czego doszło do aresztowań elity intelektualnej w celu zniewolenia narodu jako całości i pozbawienia potencjalnych przywódców. W dalszej części przemówienia Prezes Jan Myrcha przedstawił historię Związku Sybiraków. Podziękował także Sybirakom za determinację w działaniu, a władzom miasta i województwa za pomoc i współpracę.

Obchody 73. rocznicy drugiej deportacji Polaków na Sybir stały się również okazją do przyznania odznaczeń tym, którzy szczególnie zasłużyli się dla Sybiraków. Prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków nadał Złotą Odznakę Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków ks. prałatowi Józefowi Nowakowskiemu i Prezydentowi Miasta Torunia panu Michałowi Zaleskiemu. Odznaczenia wręczyli: członek Zarządu Głównego Związku Sybiraków pani Zofia Kalisz i Prezes Oddziału Związku Sybiraków w Toruniu pan Jan Myrcha. Srebrną Odznakę Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków otrzymali: pan mjr Ireneusz Bandura, pani Wanda Borowy, pani Krystyna Buniak, pan Wiesław Chróścielewski, pan Jerzy Czerwiński, pan Zygmunt Grącki, pan Józef Hildebrant, pan Marek Hildebrandt, pani Anna Jóźwik, pani Jadwiga Krokowska, pan Leszek Masłowski, pan Jarosław Michałowski, pan Zdzisław Mickiewicz, pan Tomasz Słabkowski, pan Marek Smoczyk i pan Adam Zaniewski. Odznaczenia wręczył Prezes Jan Myrcha w towarzystwie pani Zofii Kalisz. Odznaki Honorowe Sybiraka Prezes Jan Myrcha wraz z panią Zofią Kalisz wręczyli: pani Urszuli Meszyńskiej, panu Kazimierzowi Ozimińskiemu i panu Krzysztofowi Szatkowskiemu. Na wniosek Zarządu Oddziału Związku Sybiraków Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego pan Piotr Całbecki przyznał Medal Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego pani Danucie Komassie, panu Jarosławowi Michałowskiemu i panu Janowi Myrsze. W tej części uroczystości głos zabrał Prezydent Torunia, pan Michał Zaleski. „Z przejęciem wracamy co rusz za sprawą toruńskich sybiraków do Mickiewiczowskiego wyznania: »Jeśli zapomnę o nich, Ty, Boże na niebie, zapomnij o mnie!«. Te słowa określają także sens naszego dzisiejszego spotkania, bo przywołują przechowywaną w Toruniu od 73 lat pamięć o drugiej deportacji Polaków na Syberię” – mówił Prezydent Torunia Michał Zaleski. – „Pozdrawiam zatem środowiska sybirackie z Brodnicy, Grudziądza i Torunia oraz wszystkie osoby, które odpowiedziały z życzliwością na Państwa zaproszenie do wspólnego przeżycia tego wspomnienia. Z szacunkiem odbieram to, że w takich chwilach chcecie Państwo być ze sobą, by dzielić się z nami swoimi przeżyciami. One są częścią brodnickich, grudziądzkich i toruńskich losów, dlatego słuchamy ich bardzo uważnie”. Prezydent stwierdził także, że Toruń chce być miastem, które ma pamięć i wrażliwość. A dowodem chlubnego kultywowania pamięci przez młodzież będzie uroczystość zawierzenia sztandaru Związku Sybiraków w Toruniu Zespołowi Szkół nr 1.

Zebrani w sali gimnastycznej goście obejrzeli przedstawienie przygotowane przez młodzież z VI Liceum Ogólnokształcącego im Zesłańców Sybiru, a zatytułowano je: „Transsyberyjski pociąg mknie”. Motywem przewodnim programu była piosenka „Miłość ci wszystko wybaczy”, a w tle towarzyszył jej dźwięk jadącego pociągu. Ukazane scenki przedstawiały życie i emocje, które towarzyszyły zesłańcom.

Ostatnim, ale niezwykle istotnym punktem obchodów 73. rocznicy drugiej deportacji Polaków na Sybir było zawierzenie sztandaru Związku Sybiraków w Toruniu szkole. W obecności wszystkich zgromadzonych gości pan dyrektor Zbigniew Matuszewicz wziął pod opiekę sztandar Związku Sybiraków, złożył uroczystą przysięgę i obiecał traktować z należytym szacunkiem. Pani Zofia Kalisz, członek Zarządu Głównego Związku Sybiraków i wieloletnia prezes toruńskiego Oddziału z żalem stwierdziła, że z pewnością wchodząc do siedziby Związku, będzie odczuwać pustkę, widząc pustą gablotę. Jednocześnie jednak ma pewność, że sztandar toruńskiego Oddziału Związku Sybiraków trafił w godne miejsce.

Sekretarz Województwa Kujawsko-Pomorskiego pan Marek Smoczyk wręcza Natalii Łazarskiej z Gimnazjum nr 3 w Grudziądzu nagrodę za zajęcie III miejsca w konkursie „Golgota Wschodu”

Przemarsz ulicami Torunia od lewej: Marcin Swaczyna – Pełnomocnik Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, Prezes Oddziału ZS w Toruniu Jan Myrcha, Wicewojewoda Kujawsko-Pomorski Zbigniew Ostrowski, asystent Wojewody