Historia Koła Związku Sybiraków w Dębicy

Koło Związku Sybiraków w Dębicy powstało w dniu 23 lipca 1989 r. Organizatorami sybirackiego ruchu w dawnym województwie tarnowskim byli nasi koledzy Jerzy Ćwirko-Godycki i Zbigniew Godzisz. Pierwszym prezesem Zarządu Koła przez trzy kadencje, do 2003 r., był Zbigniew Godzisz. Od czerwca 2003 r. obowiązki prezesa Zarządu Koła przejęła Maria Aktyl i pełni je do dzisiejszego dnia.

Członkowie Koła inicjowali i podejmowali szereg działań mających na celu utrwalenie pamięci o ofiarach stalinowskiego reżimu, o rodakach deportowanych z ojczystej ziemi na daleką Syberię, do Kazachstanu.

Kilka chwil wspomnień ważnych dla Koła:

W dniu 17 września 1990 r.. obchodzonym jako Dzień Sybiraka, w czasie uroczystej mszy świętej nastąpiło poświęcenie i odsłonięcie tablicy pamiątkowej w kościele św. Jadwigi w Dębicy, ufundowanej przez Sybiraków, a poświęconej pamięci zesłanych na Syberię w latach 1940–1946.

Dzień 17 września 1993 r. był wielkim świętem dębickich Sybiraków, bowiem w dniu tym JE ks. bp tarnowski Władysław Bobowski dokonuje poświęcenia sztandaru Koła i Symbolicznego Grobu Sybiraka, zbudowanego własnoręcznie przez członków Koła na Cmentarzu Wojskowym w Dębicy, jako symbol czci i szacunku dla współtowarzyszy niedoli, którzy pomordowani lub zmarli na „nieludzkiej ziemi”, tam musieli pozostać, a szczątki ich nigdy nie wróciły do ojczyzny.

W 1994 r. powstaje Sybiracka Izba Pamięci przy Galerii Miejskiej. Tutaj wśród pamiątek przywiezionych z Syberii poczesne miejsce zajmują mapa ZSRR z zaznaczonymi miejscami zesłań, więzień i łagrów oraz tablica z listą zmarłych członków Koła, Sybiraków zmarłych na zesłaniu, członków rodzin i Sybiraków zmarłych po powrocie do kraju – mieszkańców Dębicy.

Dzień 28 grudnia 2005 r. był bardzo ważnym dniem, bowiem wówczas w Urzędzie Wojewódzkim zorganizowano uroczystość opłatkową, na której to 17 dębickich Sybiraków zostało udekorowanych przez wicewojewodę podkarpackiego Roberta Godka Krzyżem Zesłańców Sybiru, nadanym przez prezydenta RP.

W 2006 r. dzięki ówczesnemu burmistrzowi miasta Edwardowi Brzostowskiemu obok dworca PKP powstaje rondo Sybiraków.

W dniu 10 lutego 2007 r. pożegnaliśmy naszego długoletniego prezesa Zbigniewa Godzisza, człowieka wielce zasłużonego dla Koła Związku Sybiraków w Dębicy oraz Oddziału Związku w Tarnowie.

We wrześniu 2009 r., w Dniu Sybiraka Muzeum Regionalne w Dębicy otwiera stałą wystawę poświęconą dębickim Sybirakom, a ekspozycja na symbolicznych drzwiach bydlęcego wagonu na stałe pozostaje w muzealnej sali.

Koło posiada piękną kronikę, w której na poczytnym miejscu widnieją wpisy m.in. zastępcy kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Wiesława Wysockiego, dziś już śp. ks. prałata Zdzisława Jastrzębiec-Peszkowskiego – kapelana Jana Pawła II, kapelana Rodzin Katyńskich i pomordowanych na Wschodzie, wielu biskupów i innych ważnych dla Polski osobistości. W kronice są dane o wszystkich Sybirakach z Dębicy.

Koło pomogło finansowo przy budowie pomników pamięci: mauzoleum na Jasnej Górze, pomników poświęconych Sybirakom w Białymstoku i we Wrocławiu, budowie cmentarza w Katyniu oraz w zakupie dzwonów w Nowosybirsku i Władywostoku.

Harcerze z drużyny imienia Dębickich Sybiraków z sybirackim sztandarem reprezentują Koło podczas różnych uroczystości, zarówno lokalnych, jak i państwowych.

Sybiracy Koła uczestniczą w lekcjach historii w szkołach w Dębicy i powiatu, przekazując swoje zesłańcze wspomnienia.

Dużo by tu opisywać zdarzeń z 30 lat działalności, bo wspomnień co niemiara.

Trzydzieści lat minęło i oto w dniu 6 kwietnia 2019 r. do nowoczesnej sali widowiskowej Domu Kultury „Mors” w Dębicy, przeznaczonej na 650 osób, dębiccy Sybiracy zaprosili na okolicznościowe spotkanie swe rodziny, sympatyków Koła, osoby wspierające, mieszkańców miasta i regionu, jak również władze Związku w osobie prezesa Zarządu Głównego Związku Sybiraków Kordiana Borejki. Przyznać tu musimy, że w przyjazd do Dębicy pana prezesa niezbyt wierzyliśmy. Było więc duże zaskoczenie, w chwili gdy odezwał się telefon i głos: „Dojeżdżam do Dębicy”. Nasz gość, a zarazem nasz prezes okazał się już w chwili poznania wspaniałym, bezpośrednim człowiekiem i przełożonym.

O godz. 17.00 dźwięki Hymnu Sybiraków w wykonaniu Grupy Artystycznej „Safo” rozbrzmiały donośnie w sali Domu Kultury „Mors”, a przewijający się na ekranie tekst hymnu podjęła cała sala. Nastrój stał się podniosły i niezmiernie uroczysty, czemu też przysłużyło się powitanie przez dyrektora Miejskiego Ośrodka Kultury Jana Borka – pełniącego funkcję gospodarza – przybyłych gości: naszego prezesa, władze miasta i okolicznych gmin, samorządowców – wszystkich przybyłych na tę uroczystość. Niestety, pomimo zaproszeń nie zaszczyciły nas władze powiatu.

Prezes Kordian Borejko nadał Odznakę Honorową Sybiraka za szczególne zasługi dla Związku: Stanisławowi Czyżowi i Krzysztofowi Glijerowi, jak również Muzeum Regionalnemu w Dębicy.

Z okazji jubileuszu dębiccy Sybiracy, pragnąc podziękować tym, którzy wspierali i pomagali w działalności Koła przez minione 30 lat – szczególnie mieszkańcom miasta za liczne dowody pamięci i sympatii, harcerzom dębickiego Hufca Związku Harcerstwa Polskiego za zainteresowanie naszą historią i za poczet przy naszym sztandarze, pracownikom Muzeum Regionalnego za stałą wystawę sybiracką w murach palcówki, za publikację naszych opowieści i pomoc w realizacji filmów ze wspomnień żyjących jeszcze członków Koła, przekazali pamiątkowe medale wybite z okazji 90-lecia Związku Sybiraków i 30-lecia działalności Koła. Medale odebrali: Mariusz Szewczyk – burmistrz Dębicy, delegacja harcerzy z Hufca ZHP oraz Jacek Dymitrowski – dyrektor Muzeum Regionalnego. Przy tej okazji Jurek Godzisz przekazał też na ręce dyrektora Muzeum cyfrowy zapis nagranych wspomnień 13 Sybiraków. Te kilkaset godzin nagrań obrazu i dźwięku służyć będzie następnym pokoleniom dębiczan.

Część oficjalna zakończyła się krótkim referatem dyrektora Muzeum o historii sybirackich zsyłek. W przerwie obecni mieli możliwość wpisania się do kroniki Koła wyłożonej w foyer sali widowiskowej. Gościem był Alosza Awdiejew, który swym koncertem uświetnił uroczystość. Takie uroczystości nie muszą być zawsze smutne, co udowodnili organizatorzy. Zebrani gromkimi brawami nagradzali kolejne utwory Awdiejewa, wywołując go do bisów na koniec koncertu.

To była ostatnia tak duża uroczystość i impreza organizowana przez dębickich Sybiraków, bo siły już nie tak tęgie, finanse nie tak bogate – ale warto było to przeżyć. Sponsorami uroczystości – wspomagającymi Koło Związku Sybiraków w Dębicy byli: Roman Korga i Józef Bania – firma Ban-Kor-Bet, Krzysztof Glijer – firma De-Mont, Małgorzata Godzisz – Przedsiębiorstwo Wielobranżowe „Galpol”, Marek Wadas – firma Wal.Wad. Budujemy, Miejski Ośrodek Kultury w Dębicy. Medialną opieką uroczystość otoczyły gazeta „Obserwator Lokalny” i portal „Ziemia Dębicka”.

Od lewej: wiceburmistrz Maciej Małozięć, burmistrz Dębicy Mariusz Szewczyk, prezes Zarządu Koła ZS w Dębicy Maria Aktyl, prezes Zarządu Głównego ZS Kordian Borejko, prezes Zarządu Oddziału ZS w Tarnowie Jan Kita z małżonką

Burmistrz Mariusz Szewczyk z pamiątkowym medalem 90-lecia Związku Sybiraków przekazanym na jego ręce przez dębickich Sybiraków dla mieszkańców miasta Dębicy

Sztandar Koła Związku Sybiraków w Dębicy

Sybiraczki: Barbara Nożyńska – przewodnicząca Komisji Rewizyjnej Koła i Maria Nykiel

Krzysztof Glijer – wnuk i syn Sybiraków, saper, właściciel firmy saperskiej De-Mont, otrzymuje Odznakę Honorową Sybiraka z rąk prezesa Kordiana Borejki

Delegacja Hufca ZHP w Dębicy, burmistrz Mariusz Szewczyk i dyrektor Muzeum Regionalnego Jacek Dymitrowski za chwilę otrzymają medale pamiątkowe 90-lecia Związku Sybiraków

Przewodniczący Rady Miasta Mateusz Cebula (z prawej) i burmistrz Mariusz Szewczyk z listem gratulacyjnym dla Koła Związku Sybiraków w Dębicy

Prezes Zarządu Głównego Kordian Borejko dokonuje pamiątkowego wpisu do kroniki Koła

Alosza Awdiejew – „zesłany z Moskwy do Polski” – podczas występu

Ostatni akcent obchodów 30-lecia Koła – wspólne zdjęcie z rodzinami, sympatykami, osobami wspierającymi – jedyne takie!

Kordian Borejko zwiedza Sybiracką Izbę Pamięci w Dębicy

Złożenie wiązanki w imieniu Zarządu Głównego przez prezesa Kordiana Borejkę na Symbolicznym Grobie Sybiraka na Cmentarzu Wojskowym w Dębicy

Po miejscach związanych z historią Koła oprowadzali naszego prezesa Sybiracy: Maria Aktyl – prezes Zarządu Koła (druga z prawej), Zofia Kliś (druga z lewej) i Stanisław Czyż (pierwszy z lewej) – członkowie Koła

Autor: Jerzy Godzisz, zdjęcia Marzena Mordarska-Czuchra, Dawid Pikor