Trzydziestolecie zielonogórskich Sybiraków

Bardzo ważnym wydarzeniem w działalności zielonogórskiego Oddziału Związku Sybiraków była uroczystość 30-lecia jego powstania, która odbyła się 23 kwietnia 2019 r. w Sali Kolumnowej Lubuskiego Urzędu Marszałkowskiego w Zielonej Górze. Przed wejściem na uroczystość wszyscy przybyli otrzymali egzemplarz albumu prezentującego trwałe znaki pamięci, które powstały w okresie 30 lat działalności Oddziału Związku Sybiraków w Zielonej Górze. Wśród licznych gości byli m.in.: marszałek województwa lubuskiego Elżbieta Anna Polak, przewodnicząca Sejmiku Województwa Lubuskiego Wioleta Haręźlak, senator RP Waldemar Sługocki, pełnomocnik szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Wojciech Lesiak, wicemarszałek województwa lubuskiego Stanisław Tomczyszyn, starosta powiatu zielonogórskiego Krzysztof Romankiewicz, JE ks. bp Adam Dyczkowski, pełnomocnik wojewody Brygida Grzybowicz, prof. Czesław Osękowski i prof. Czesław Hładkiewicz z Uniwersytetu Zielonogórskiego, wicekurator oświaty Katarzyna Pernal-Wyderkiewicz, przedstawiciele organizacji kombatanckich.

Szczególnie liczną grupę stanowili Sybiracy, wśród których byli: Kordian Borejko – prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków, Wacław Mandryk – wiceprezes Zarządu Głównego i prezes Zarządu Oddziału Związku Sybiraków w Zielonej Górze, Ryszard Greszczyk – przewodniczący Głównej Komisji Rewizyjnej Związku Sybiraków.

Uroczystość rozpoczęto wprowadzeniem pocztów sztandarowych, wysłuchaniem hymnu państwowego i Hymnu Sybiraków. Zasłużonym 22 osobom wręczono odznaczenia í medale nadane przez prezesa Zarządu Głównego Związku Sybiraków. Odznaczenia i medale wręczał prezes Zarządu Głównego Kordian Borejko w asyście prezesa Zarządu Oddziału Związku Sybiraków w Zielonej Górze Wacława Mandryka. Wręczono także medale pamiątkowe oraz dyplomy uznania za długoletnią wyróżniającą się pracę społeczną na rzecz Związku Sybiraków instytucjom i osobom. Aktu wręczenia dokonali prezes Wacław Mandryk i Marian Szymczak, przewodniczący Kapituły Odznaczeń działającej przy Zarządzie Oddziału w Zielonej Górze.

Następnie wystąpił Wacław Mandryk, który przedstawił informację o powstaniu i działalności Oddziału w Zielonej Górze w okresie 30 lat.

Uchwałą Zarządu Głównego Związku Sybiraków z 31 marca 1989 r. powołano Oddział Związku Sybiraków w Zielonej Górze. W krótkim okresie jego działalności powstały 23 koła terenowe, a liczba członków stanowiła wówczas 3924 osoby. Aktualnie Oddział liczy 19 kół terenowych z ilością 1256 członków. Powstały Oddział Związku Sybiraków już w kilkanaście dni po jego powołaniu odbył w Auli Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Zielonej Górze I Zjazd Delegatów z kół terenowych. Powołano Zarząd Oddziału w składzie: prezes Zarządu Bogusław Baj, wiceprezesi Jan Konrad Stawiarski i Władysław Korcz, sekretarz Leonarda Baj, skarbnik Helena Mróz, członkowie Zarządu Antoni Piotrowski i Henryk Witrylak. Komisję Rewizyjną tworzyli: przewodnicząca Wanda Zielińska, członkowie Piotr Bohdanowicz oraz Danuta Cygan, która do dzisiaj pracuje w Zarządzie Oddziału, pełniąc funkcję sekretarza. Miejscem spotkań nowo wybranych władz Oddziału była sala katechetyczna w kościele Najświętszego Zbawiciela w Zielonej Górze, udostępniona przez proboszcza parafii ks. prałata Konrada Hermana. W pierwszym okresie działalności przeważały sprawy organizacyjne powstałego Związku, a przede wszystkim ewidencja zgłaszających się Sybiraków.

Należy stwierdzić, że praca społeczna wybranych pierwszych władz odbywała się w spartańskich warunkach. Przez długi czas siedziby Zarządów Kół mieściły się w prywatnych mieszkaniach. Równolegle podjęto działania na rzecz uzyskania uprawnień kombatanckich przez zesłanych na Syberię oraz utrwalania pamięci Golgoty Wschodu Polaków w czasie II wojny światowej. W okresie 30-lecia istnienia Oddziału powstało blisko 100 trwałych znaków pamięci: sztandary, Nekropolia Zielonogórska będąca miejscem pamięci ofiar komunizmu i faszyzmu, pomnik Matki Sybiraczki, Izba Pamięci, krzyże, pamiątkowe tablice, pomniki, obeliski, głazy pamięci z tablicami, symboliczne nazwy ulic, rond, skwerów, mostów, medale, znaczki, książki i biuletyny o lubuskich i polskich Sybirakach. Kilka z nich jest bardzo ważnych dla zielonogórskich Sybiraków, to: Zielonogórska Nekropolia z największym metalowym krzyżem w kraju, ustawionym ku czci Sybiraków – o wysokości 15 m i wadze 17 t. We wrześniu 1998 r. Ryszard Kaczorowski, prezydent Rzeczypospolitej na uchodźstwie, odwiedził Zielonogórską Nekropolię. U stóp monumentalnego krzyża złożył róże białą i czerwoną, był wyraźnie poruszony i ze wzruszeniem przyjął Odznakę Honorową Sybiraka. Z inicjatywy dzieci Sybiru, czczących matki, które z narażeniem własnego życia ochroniły dzieci przed niechybną śmiercią, powstał pomnik Matki Sybiraczki, symbolizujący również Golgotę Wschodu narodu polskiego w walce o niepodległość.

Sybiracy z zielonogórskiego Oddziału przez cały okres 30-letniej działalności blisko współpracowali z proboszczami parafii Najświętszego Zbawiciela, najpierw z ks. prałatem Konradem Hermanem, następnie z ks. prałatem Zbigniewem Stekielem, a obecnie z ks. kanonikiem Mirosławem Maciejewskim. Świadectwem bliskich kontaktów z Kościołem była i jest obecność niemal na wszystkich uroczystościach JE ks. bp. dr. Adama Dyczkowskiego. JE ks. bp Adam Dyczkowski poświęcił większość trwałych znaków pamięci: pomniki, obeliski, tablice upamiętniające losy Sybiraków. Wiele razy uczestniczył z gitarą w dorocznych świąteczno-noworocznych spotkaniach Sybiraków, co trwale utkwiło w naszej pamięci.

Szczególną, ważną rolę w utrwalaniu pamięci losów zielonogórskich Sybiraków odegrał prof. Czesław Osękowski z Uniwersytetu Zielonogórskiego. Dotyczy to przede wszystkim objęcia patronatem naukowym książek pt. „Matki Sybiraczki – losy i pamięć. Polskie kobiety zesłane w głąb ZSRR”, „Zielonogórscy Sybiracy” oraz albumu trwałych znaków pamięci, powstałych w okresie 30-letniej działalności Oddziału. Prof. Czesław Osękowski był także konsultantem przy projektowaniu pomnika Matki Sybiraczki. Jest jedną z najbardziej zasłużonych osób pracujących społecznie na rzecz utrwalania wiedzy o losach Polaków zsyłanych na Syberię, począwszy od okresu carskiej Rosji po ZSRR.

Niemalże od powstania Oddziału jednym z najważniejszych problemów do rozwiązania było uzyskanie dla Sybiraków statusu osoby represjonowanej. Jako jedyni w kraju mieliśmy rażąco najniższy procent świadczeń rentowych przyznanych z powodu złego stanu zdrowia pozostającego w związku przyczynowym z pobytem na Syberii, wynoszący 20%, podczas gdy w kraju, bez Zielonej Góry, wskaźnik ten wynosił 90%. Ten krzywdzący stan trwał do 2016 r. Dzięki osobistemu zaangażowaniu senatora RP Waldemara Sługockiego, przewodniczącego Sejmiku Województwa Lubuskiego Czesława Fiedorowicza i prezydenta Zielonej Góry Janusza Kubickiego – długotrwała krzywda zielonogórskich Sybiraków została naprawiona. Dorównaliśmy do średniej krajowej, 85% zielonogórskich Sybiraków otrzymało świadczenia rentowe będące następstwem złego stanu zdrowia w związku z pobytem na Syberii. Niewielka ilość Sybiraków w kraju (około 2 tys.) nie posiada jeszcze tego świadczenia. W tym kierunku winny pójść intensywne działania Związku, aby tę nienormalną sytuację zmienić.

Na uwagę zasługuje Izba Pamięci powstała z inicjatywy Mariana Szymczaka, prezesa Zarządu Koła ZS nr 8 w Zielonej Górze. Zgromadzone tam eksponaty będą w niedalekiej przyszłości przekazane do Muzeum Ziemi Lubuskiej.

W utrwalaniu pamięci o Sybirakach bardzo ważną rolę odgrywa powstałe przy Kole nr 8 w Zielonej Górze Stowarzyszenie na rzecz Pomocy Zesłańcom Sybiru, które jest również organizacją pożytku publicznego. To dzięki niemu mogliśmy realizować duże przedsięwzięcia budowlane, jak pomnik Matki Sybiraczki czy wydanie książek i albumu trwałych znaków pamięci. Aktualnie stowarzyszenie uczestniczy w przygotowaniu renowacji Zielonogórskiej Nekropolii. Od momentu powstania stowarzyszenia w 2007 r. obowiązki prezesa nieprzerwanie pełni Wacław Mandryk.

Na zakończenie Wacław Mandryk powiedział, że pomimo upływu 30 lat od powstania Związku są jeszcze niezałatwione sprawy Sybiraków dotyczące przede wszystkim odszkodowania substytucyjnego, będące w kompetencji władzy ustawodawczej i wykonawczej Rzeczpospolitej. Oczekujemy od władz państwowych podjęcia działań w celu ich ostatecznego pozytywnego załatwienia.

Po wystąpieniu Wacława Mandryka o zabranie głosu został poproszony Kordian Borejko, prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków. Kordian Borejko podziękował za zaproszenie na uroczystość 30-lecia, podkreślił duże zasługi Oddziału w działalności na rzecz społeczności sybirackiej, a przede wszystkim w zakresie utrwalania pamięci o losach Polaków na zesłaniu. Szczególne podziękowania skierował do marszałek Elżbiety Anny Polak i prezydenta Janusza Kubickiego za finansowanie przedsięwzięć podejmowanych przez zielonogórskich Sybiraków w zakresie utrwalania pamięci o polskich zesłańcach Sybiru.

Na zakończenie swojego wystąpienia Kordian Borejko, w imieniu Zarządu Głównego Związku Sybiraków, wręczył prezesowi Zarządu Oddziału Wacławowi Mandrykowi list gratulacyjny z okazji 30-lecia powstania Oddziału Związku Sybiraków w Zielonej Górze, dziękując za zaangażowanie i poświęcenie dla pracy na rzecz społeczności sybirackiej.

Następnie Wojciech Lesiak – pełnomocnik szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w imieniu Jana Józefa Kasprzyka – szefa UdsKiOR odczytał list do uczestników uroczystości z okazji 30. rocznicy powstania zielonogórskiego Oddziału Związku Sybiraków.

Listy okolicznościowe do prezesa Zarządu Oddziału Wacława Mandryka skierowali: Elżbieta Rafalska – minister rodziny, pracy i polityki społecznej, Władysław Dajczak – wojewoda lubuski, Antoni Ratowt – prezes Zarządu Koła Związku Sybiraków w Rzepinie, Leszek Kania – dyrektor Muzeum Lubuskiego w Zielonej Górze. Wystąpienia okolicznościowe mieli: Elżbieta Anna Polak – marszałek województwa lubuskiego, Waldemar Sługocki – senator RP, Wioleta Haręźlak – przewodnicząca Sejmiku Województwa Lubuskiego. Podkreślali w nich duże zasługi zielonogórskich Sybiraków w odbudowie i rozwoju regionu w okresie powojennym i obecnym, dziękując za zaangażowanie w krzewienie – szczególnie wśród młodego pokolenia – historii o losach narodu polskiego w walce o niepodległość kraju.

Następnie odbyła się część artystyczna grupy młodzieży z Domu Harcerza w Zielonej Górze pod kierunkiem małżeństwa państwa Sawickich. Występ harcerzy przyjęty został z dużym aplauzem przez licznie zgromadzonych na uroczystości Sybiraków i zaproszonych gości.

Po zakończeniu części artystycznej, prowadzący uroczystość wiceprezes Zarządu Oddziału Edward Daszkiewicz podziękował harcerzom i opiekunom za występ, licznie przybyłym pocztom sztandarowym za udział i, nakazując wyprowadzenie sztandarów, zaprosił wszystkich obecnych na obfity poczęstunek, który sfinansował Lubuski Urząd Marszałkowski. W trakcie spożywania posiłku i picia kawy lub herbaty, z wielką nostalgią Sybiracy wspominali swój pobyt na Syberii oraz początkowe czasy powstania Związku Sybiraków.

Po zakończonej uroczystości prezes Zarządu Głównego Kordian Borejko z grupą zielonogórskich Sybiraków udał się pod pomnik Matki Sybiraczki, który jest symbolem Golgoty Wschodu Polaków i złożył wiązankę kwiatów.

Poczty sztandarowe kół terenowych na uroczystości 30-lecia powstania Oddziału ZS w Zielonej Górze

Od prawej: senator Waldemar Sługocki, wicemarszałek województwa lubuskiego Łukasz Porycki, wicekurator oświaty Katarzyna Pernal-Wyderkiewicz, pełnomocnik wojewody lubuskiego Brygida Grzybowicz, wicemarszałek województwa lubuskiego Stanisław Tomczyszyn, przewodnicząca Sejmiku Województwa Lubuskiego Wioleta Haręźlak, JE ks. bp dr Adam Dyczkowski, prof. Czesław Osękowski z Uniwersytetu Zielonogórskiego

Od lewej: pełnomocnik prezydenta Zielonej Góry Zygmunt Stabrowski, prezes Zarządu Głównego ZS Kordian Borejko, marszałek województwa lubuskiego Elżbieta Anna Polak, pełnomocnik szefa UdsKiOR Wojciech Lesiak, prezes Zarządu Oddziału ZS w Zielonej Górze Wacław Mandryk

Prezes Zarządu Głównego Kordian Borejko wręcza Złotą Odznakę Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków doc. dr. Mikołajowi Kłapociowi, aktywnemu działaczowi Związku Sybiraków

Prezes Zarządu Oddziału ZS w Zielonej Górze Wacław Mandryk wręcza wicekurator oświaty, wnuczce Sybiraka Katarzynie Pernal-Wyderkiewicz legitymację członka Związku Sybiraków

Edward Daszkiewicz prowadzący uroczystość dziękuje grupie młodzieży z Domu Harcerza w Zielonej Górze, która prezentowała występ artystyczny

Autor: Wacław Mandryk, prezes Zarządu Oddziału ZS w Zielonej Górze