„Kwiecień miesiącem pamięci Golgoty Wschodu” we Wrocławiu

Już po raz siódmy w stolicy Dolnego Śląska odbyły się uroczyste obchody upamiętniające zesłania obywateli polskich na Syberię i do Kazachstanu w latach II wojny światowej i kontynuowane przez kilkanaście lat po jej zakończeniu. To właśnie ten region przyjął w latach powojennych największą liczbę osób powracających z zesłania, dając im nowy dom w miejsce utraconego na ziemiach kresowych, które po 1945 r. znalazły się już poza granicami Polski. Uroczystości „Kwiecień miesiącem pamięci Golgoty Wschodu” zgromadziły w dniach 25–26 kwietnia 2019 r. Sybiraków z całej Polski, a także z zagranicy, młodzież ze szkół noszących imiona upamiętniające zesłańców oraz placówek współpracujących ze Związkiem Sybiraków, przedstawicieli Stowarzyszeń Pamięci Zesłańców Sybiru, przedstawicieli władz państwowych, wojewódzkich i samorządowych oraz mieszkańców Wrocławia. Organizatorami przedsięwzięcia byli: Związek Sybiraków, Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, Dolnośląski Urząd Wojewódzki, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego i Urząd Miejski Wrocławia.

Obchody rozpoczęło Spotkanie Pokoleń, poświęcone 79. rocznicy masowych zsyłek na Sybir, przygotowane 25 kwietnia w siedzibie 4. Regionalnej Bazy Logistycznej. Po wprowadzeniu pocztów sztandarowych odegrany został hymn Polski. Uczestników powitał prezes Zarządu Oddziału Związku Sybiraków we Wrocławiu Eugeniusz Kuszka. Kapelan wrocławskich Sybiraków ks. Franciszek Głód wygłosił słowo w intencji zesłańców Sybiru i dwudniowych uroczystości. Wiceprezydent Wrocławia Jakub Mazur, dolnośląski wicekurator oświaty Janusz Wrzal oraz wicewojewoda dolnośląski Kamil Zieliński wyrazili podziękowania za trud pielęgnowania pamięci o tragicznych wydarzeniach z historii naszego kraju i losach zesłańców. Spotkanie stało się okazją do wyróżnienia zasłużonych działaczy Związku odznaczeniami. Jerzy Lewicki z Oddziału ZS w Koszalinie odebrał mianowanie na wyższy stopień wojskowy. Następnie wicewojewoda Kamil Zieliński wręczył w imieniu prezydenta RP Krzyż Zesłańców Sybiru, a w imieniu szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych medale Pro Patria. Prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Kordian Borejko nadał wyróżniającym się w pracy na rzecz Związku osobom Odznakę Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków. Odegranie Hymnu Sybiraków i wyprowadzenie sztandarów zakończyły pierwszą część uroczystości.

Następnie odbył się, zorganizowany przez Stowarzyszenie Pamięci Zesłańców Sybiru we Wrocławiu, finał III edycji Dolnośląskiego Konkursu Recytatorskiego Poezji Sybirackiej „Wiersze ojców naszych”, nad którym patronat sprawowało Dolnośląskie Kuratorium Oświaty. W konkursie udział wzięło 145 uczniów ze szkół podstawowych, klas gimnazjalnych i szkół ponadgimnazjalnych. Podczas Spotkania Pokoleń laureatom i wyróżnionym uczniom wręczono nagrody, wśród nich wyjazd na Litwę śladem Kresów, ufundowany przez Stowarzyszenie Odra–Niemen. Dyplomy i upominki otrzymali również nauczyciele, którzy przygotowali młodzież do udziału w konkursie. Kilkoro laureatów zaprezentowało swoje recytacje wierszy i wspomnień, a także piosenkę śpiewaną a capella, budząc swoim wykonaniem wzruszenie zebranych.

Uroczystości towarzyszyła wystawa „Okruchy wiedzy o Syberii w świetle międzywojennej edycji »Płomyka« (1917–1939)”. Prelekcję na ten temat wygłosiła kurator wystawy dr Małgorzata Kucharska – wykładowca Dolnośląskiej Szkoły Wyższej oraz nauczyciel języka polskiego w Zespole Szkół Ogólnokształcących w Strzegomiu.

W godzinach popołudniowych uczestnicy mieli okazję zwiedzić indywidualnie najciekawsze zabytki Wrocławia, a młodzież obejrzeć Panoramę Racławicką.

Wieczorem w imponującym gmachu Narodowego Forum Muzyki Sybiracy wysłuchali niezwykłego koncertu w wykonaniu kwartetu Lutosławski Quartet z udziałem wybitnych artystów młodego pokolenia Jakuba Jakowicza i Paavali Jumppanena z Finlandii. Na występ złożyły się utwory Marcina Markowicza i Ernesta Chaussona.

W dniu 26 kwietnia odbył się VII Wrocławski Marsz Golgoty Wschodu. Rozpoczęła go msza święta w intencji ofiar Golgoty Wschodu, odprawiona w ceremoniale wojskowym w Kościele Garnizonowym pw. św. Elżbiety. Przewodniczył jej metropolita wrocławski abp Józef Kupny, a kazanie wygłosił proboszcz ks. płk Janusz Radzik. Odegrany został hymn państwowy, a na zakończenie nabożeństwa zebrani odśpiewali pieśń „Boże, cos Polskę”.

Następnie wszyscy udali się na rynek, gdzie uczestników uroczystości przywitał wiceprezydent Wrocławia Jakub Mazur. Stąd w kolumnie marszowej prowadzonej przez Orkiestrę Reprezentacyjną Wojsk Lądowych kilkadziesiąt pocztów sztandarowych, Sybiracy z całej Polski i z zagranicy, młodzież szkolna, przedstawiciele władz państwowych, wojewódzkich i samorządowych, reprezentanci stowarzyszeń i organizacji kombatanckich oraz mieszkańcy wspólnie przeszli ulicami Wrocławia pod pomnik Zesłańcom Sybiru, upamiętniając w ten sposób setki tysięcy obywateli polskich, którzy stali się ofiarami XX-wiecznych wywózek, tracąc nie tylko zdrowie, najbliższych, rodzinny dom, a nierzadko również życie.

Pod pomnikiem Zesłańcom Sybiru, przy którym wojsko wystawiło wartę honorową, w obecności Kompanii Honorowej i Orkiestry Reprezentacyjnej Wojsk Lądowych odśpiewany został hymn Rzeczypospolitej Polskiej. Po powitaniu zebranych przez prezesa Zarządu Oddziału Związku Sybiraków we Wrocławiu Eugeniusza Kuszkę, list od prezydenta RP Andrzeja Dudy odczytał sekretarz stanu Andrzej Dera, a przesłanie współorganizatora uroczystości szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jana Józefa Kasprzyka – reprezentująca Urząd Monika Kalinowska. Wyrazy pamięci o narodowej tragedii, jaką były zsyłki, dali w swoich przemówieniach przewodniczący Sejmiku Województwa Dolnośląskiego Andrzej Jaroch, wojewoda dolnośląski Paweł Hreniak, dolnośląski kurator oświaty Roman Kowalczyk i prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Kordian Borejko. Sekretarz stanu Andrzej Dera wręczył przyznane przez prezydenta RP Krzyże Zesłańców Sybiru. Monika Kalinowska w imieniu szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych przekazała medale Pro Patria oraz Pro Bono Poloniae. Odmówiona została modlitwa ekumeniczna. Komendant Garnizonu Wrocław mjr Sławomir Skałecki odczytał Apel Poległych i Zamęczonych na Nieludzkiej Ziemi, a kompania honorowa oddała salwę honorową. Przedstawiciele władz, Związku Sybiraków, szkół oraz organizacji złożyli pod pomnikiem kwiaty. Pierwszy wieniec – od Zarządu Głównego Związku Sybiraków złożyli prezes Kordian Borejko, wiceprezes Wacław Mandryk i skarbnik Czesław Żukowski. Na zakończenie uroczystości zebrani odśpiewali Hymn Sybiraków.

Ogólnopolskie uroczystości „Kwiecień miesiącem pamięci Golgoty Wschodu” po raz pierwszy zorganizowane zostały we Wrocławiu w 2007 r. Od tego czasu odbywają się co dwa lata.

Spotkanie Pokoleń, poświęcone 79. rocznicy masowych zsyłek na Sybir. Od lewej: wicewojewoda dolnośląski Kamil Zieliński, ks. Franciszek Głód, prezes Zarządu Głównego ZS Kordian Borejko, prezes Zarządu Oddziału ZS we Wrocławiu Eugeniusz Kuszka, wiceprezydent Wrocławia Jakub Mazur, dolnośląski wicekurator oświaty Janusz Wrzal oraz wiceprezes Zarządu Oddziału Włodzimierz Kowalczyk

Jerzy Lewicki z Oddziału ZS w Koszalinie odebrał mianowanie na wyższy stopień wojskowy
3) Wicewojewoda Kamil Zieliński wręczył w imieniu szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych medale Pro Patria. Wśród wyróżnionych znalazły się również szkoły z Dolnego Śląska

Odznaczeni Odznaką Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków z przedstawicielami władz Związku i Oddziału

Laureaci III edycji Dolnośląskiego Konkursu Recytatorskiego Poezji Sybirackiej „Wiersze ojców naszych” odebrali z rąk wicekuratora oświaty Janusza Wrzala nagrody i zaprezentowali zwycięskie recytacje

Dyplomy i upominki otrzymali również nauczyciele, którzy przygotowali młodzież do konkursu

Prelekcja „Okruchy wiedzy o Syberii w świetle międzywojennej edycji »Płomyka« (1917–1939)” wygłoszona przez dr Małgorzatę Kucharską

Wystawa „Okruchy wiedzy o Syberii w świetle międzywojennej edycji »Płomyka« (1917–1939)”

Podziękowanie dla osób, które przyczyniły się do organizacji spotkania

Uczestnicy VII Wrocławskiego Marszu Golgoty Wschodu przed Kościołem Garnizonowym pw. św. Elżbiety

Msza święta w Kościele Garnizonowym pw. św. Elżbiety

Powitanie na rynku. Od lewej: sekretarz stanu Andrzej Dera, wiceprezydent Jakub Mazur, prezes Eugeniusz Kuszka, Monika Kalinowska z Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych

Poczty sztandarowe zebrane na rynku staromiejskim

W VII Wrocławskim Marszu Golgoty Wschodu ulicami miasta przeszli wspólnie zesłańcy, przedstawiciele władz i służb mundurowych, młodzież szkolna oraz mieszkańcy

Uroczystość pod pomnikiem Zesłańcom Sybiru

Prezes Zarządu Oddziału ZS we Wrocławiu Eugeniusz Kuszka powitał przybyłych pod pomnik

Sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP Andrzej Dera odczytał list prezydenta Andrzeja Dudy do uczestników uroczystości

Współorganizatora uroczystości szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych reprezentowała Monika Kalinowska

Przemawia prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Kordian Borejko

Sekretarz stanu Andrzej Dera wręczył przyznane przez prezydenta RP Krzyże Zesłańców Sybiru

Wręczenie przedstawicielom Oddziału ZS w Jeleniej Górze medali Pro Patria przez reprezentującą szefa UdsKiOR Monikę Kalinowską

Przedstawiciele Związku Sybiraków uhonorowani medalem Pro Bono Poloniae

Modlitwę odmówił ks. Franciszek Głód

Kwiaty w imieniu Zarządu Głównego złożyli (od lewej): skarbnik Czesław Żukowski, prezes Kordian Borejko i wiceprezes Wacław Mandryk

Delegacja Oddziału ZS we Wrocławiu (od lewej) wiceprezes Roman Janik, prezes Eugeniusz Kuszka, wiceprezes Włodzimierz Kowalczyk z kwiatami

Autor: Beata Żyłkowska, zdjęcia Marian Boczar