Warszawski Dzień Sybiraka

Miesiąc wrzesień jest dla warszawskiej społeczności sybirackiej bardzo wytężonym czasem. Związane jest to z obchodami Dnia Sybiraka i uroczystościami towarzyszącymi.

Zaczęło się już 1 września 2017 r. udziałem w uroczystości przy Grobie Nieznanego Żołnierza związanej z 78. rocznicą wybuchu II wojny światowej.

W dniach 7–8 września Sybiracy warszawscy uczestniczyli w XVII Międzynarodowym Marszu Pamięci Zesłańców Sybiru w Białymstoku.

Następnie Fundacja Kresy-Syberia przy współpracy z Oddziałem Warszawskim Związku Sybiraków oraz Domem Spotkań z Historią po raz kolejny zorganizowała konferencję „Pamięć Pokoleń 2017”, która odbyła się w Warszawie w dniach 15–17 września 2017 r. Tegorocznym tematem przewodnim była 75. rocznica ewakuacji Armii Andersa z ZSRR do Iranu.

Konferencja była okazją do spotkania się żyjących świadków tych wydarzeń oraz ich potomków Kresowian i Sybiraków z całego świata. Konferencja odbywała się w budynku Domu Spotkań z Historią na Karowej 20 w Warszawie. Mamy świadomość, że wielu Sybiraków po wojnie nie mogło wrócić do kraju i musieli żyć na obczyźnie. Okazuje się, że mimo upływu wielu lat ich dzieci nie tylko nie chcą tracić kontaktu z krajem swoich rodziców, ale chcą poznać historię ich życia i dochodzić do prawdy, która nie jest znana na Zachodzie. Konferencja była transmitowana przez Internet na cały świat. Po raz pierwszy było zastosowane też symultaniczne tłumaczenie wystąpień, co bardzo usprawniło przebieg konferencji.

Powitania i oficjalnego rozpoczęcia konferencji dokonali Maciej Czarkowski, koordynator konferencji z Fundacja Kresy-Syberia, wiceprezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Mieczysław Pogodziński oraz dyrektor Domu Spotkań z Historią Piotr Jakubowski.

Pierwszego dnia odbyły się prelekcje:

– „Wprowadzenie do wystawy »W cieniu Dwudziestu«” Kristiny Kwacz z USA, córki Sybiraczki, która prześledziła losy swojej matki i ojca rozdzielonych przez wojnę na 40 lat;

– „Osadnictwo wojskowe – geneza i podstawy prawne” Mieczysława Pogodzińskiego – prezes Zarządu Oddziału Warszawskiego Związku Sybiraków, syn osadnika, przedstawił na przykładzie losów swojego ojca istotę i warunki życia osadników i późniejszych ich losów;

– „Wojenne losy na przykładzie rodzin z osady Żabczyce na Polesiu” Macieja Czarkowskiego, który na przykładzie losów swojego dziadka – osadnika wojskowego przekazał efekty swoich poszukiwań i dokonań w tym temacie;

– „Pierwsza repatriacja z ZSRR w 1946 r. na przykładzie obwodu akmolińskiego w Kazachstanie” Dimy Panto, pracownika naukowego Muzeum II Wojny Światowej (Polska/Kazachstan);

– „Deportacje z Kresów Wschodnich II RP do ZSRR” Agnieszki Kaniewskiej (Polska/Rosja).

Pierwszy dzień konferencji zakończyła prelekcja Tomasza Kuby Kozłowskiego, koordynatora Warszawskiej Inicjatywy Kresowej (Polska). Po każdej prelekcji odbywała się dyskusja tematyczna.

Następnie wszyscy wzięli udział w koncercie pieśni patriotycznych zespołu wokalnego Domu Kultury „Zacisze”, który odbył się w Centralnej Bibliotece Rolniczej na ul. Krakowskie Przedmieście 66.

W drugim dniu konferencji „Pamięć Pokoleń 2017” odbyły się prelekcje:

– „Poszukiwanie swoich korzeni na Kresach” Marty Czerwieniec-Ivasyk (Polska);

– „Wpływ deportacji na następne pokolenia” Danuty Urbikas (USA);

– „Zróżnicowanie narodowościowe Kresów a polityka władz…” Grega Krzeszowskiego (Polska).

Adam Aksnowicz (USA/Polska) poprowadził panel dyskusyjny „Powojenna pamięć pokoleń”, a Iwona Krason (Anglia) na temat „Wirtualne Muzeum Kresy-Syberia: dalszy rozwój”.

Podsumowania paneli dyskusyjnych i konferencji dokonali Adam Aksnowicz, Iwona Krason i Maciej Czarkowski.

Wieczorem odbyła się Biesiada Kresowa, która zakończyła część oficjalną konferencji.

16 września na zaproszenie Diecezjalnego Instytutu Akcji Katolickiej Diecezji Warszawsko-Praskiej wzięliśmy też udział w Wystawie Diany Foster prezentującej prace traktujące o zesłaniach Polaków do ZSRR w czasie II wojny światowej.

17 września uczestnicy konferencji włączyli się w obchody Dnia Sybiraka.

O godz. 9 byliśmy na mszy świętej radiowej w kościele pw. Świętego Krzyża na Krakowskim Przedmieściu, poświęconej Sybirakom, koncelebrowanej przez kapelana krajowego Sybiraków ks. Zdzisława Banasia.

Po mszy wzięliśmy udział w uroczystości przy Muzeum Katyńskim na Cytadeli Warszawskiej, skąd wyruszył „Marsz Pamięci Pokoleń”. Przeszliśmy od Muzeum Katyńskiego do pomnika Poległym i Pomordowanym na Wschodzie, gdzie o godz. 17 odbyły się główne uroczystości związane z obchodami 78. rocznicy agresji sowieckiej na Polskę i Dnia Sybiraka.

W uroczystości na skwerze Matki Sybiraczki wzięli udział przedstawiciele rządu i Kancelarii Prezydenta RP, parlamentarzyści, rodziny zamordowanych i poległych na Wschodzie, przedstawiciele organizacji kombatanckich, weterani II wojny światowej i konspiracji niepodległościowej oraz służby mundurowe. Obecna była też prezydent stolicy Hanna Gronkiewicz-Waltz.

Listy do uczestników uroczystości skierowali prezydent Andrzej Duda i premier Beata Szydło. Prezydent zwrócił uwagę, że każdy z krzyży współtworzących pomnik na stołecznym skwerze Matki Sybiraczki upamiętnia tysiące obywateli Rzeczypospolitej deportowanych do łagrów i miejsc osiedlenia. Wśród przemawiających był wiceprezes Zarządu Głównego i prezes Zarządu Oddziału Warszawskiego Związku Sybiraków Mieczysław Pogodziński. Apel pamięci oraz modlitwa międzyreligijna przed pomnikiem Poległym i Pomordowanym na Wschodzie w Warszawie zakończyły obchody 78. rocznicy agresji sowieckiej na Polskę. „Razem cierpieli, razem się modlili, przywracali nadzieję i razem umierali. Dlatego stoimy dziś w tym szczególnym miejscu, w szczególnym dniu, by razem odmówić modlitwę, której nas nauczył Jezus Chrystus” – mówił przewodniczący modlitwie biskup polowy Józef Guzdek.

27 września Biuro Edukacji Narodowej IPN zorganizowało pokaz filmowy dla uczniów, połączony z promocją nowego filmu animowanego ukazującego walkę Polaków o niepodległość. Wraz z promocją filmu odbyły się krótkie warsztaty edukacyjne oraz seans filmu pt. „Wielka droga”, nakręconego przez emigrację polską w 1946 r. Film ten opowiada o losach Polaków zesłanych na Syberię i ich drodze do wolności poprzez łagry i walki z Niemcami w szeregach II Korpusu gen. Andersa. Z racji tego, że dramatyczna historia Polaków zsyłanych na Wschód jest mało znana uczniom polskich szkół, zwrócono się do Sybiraków o uczestniczenie w takim wydarzeniu i opowiedzenie uczniom o swoich przeżyciach. Tego samego dnia o godz. 14 na zaproszenie MON przedstawiciele Sybiraków brali udział w uroczystości i złożeniu kwiatów przy pomniku Pamięci Polskiego Państwa Podziemnego.

29 września odbyło się w Przystanku Historii IPN spotkanie rozpoczynające program edukacyjny, którego celem jest współpraca ze szkołami, aby ocalić pamięć poprzez spotkania młodzieży ze świadkami historii.

Należy wspomnieć również o udziale Sybiraków na zaproszenie prezesa IPN w dniach 12–13 października 2017 r. w konferencji naukowej „W drodze do władzy”, zorganizowanej przez Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie. Spektrum zagadnień było bardzo szerokie, a referaty tematyczne prezentowane były przez znanych historyków. Ramy czasowe uniemożliwiały szerokie prezentowanie zagadnień, ale pozwalały zorientować się w aktualnym stanie wiedzy na przedstawiane tematy.

Tak w krótkim zarysie prezentują się działania Oddziału Warszawskiego Związku Sybiraków w ostatnim okresie.

Prelekcja Mieczysława Pogodzińskiego podczas konferencji „Pamięć Pokoleń 2017” w Domu Spotkań z Historią

Występ zespołu wokalnego Domu Kultury „Zacisze”

Msza święta radiowa w intencji Sybiraków w kościele pw. Świętego Krzyża z udziałem pocztu sztandarowego Zarządu Głównego ZS

Warszawscy Sybiracy z kapelanem krajowym ks. Zdzisławem Banasiem

Autor: Leon Zujko, zdjęcia Adam Jabłonka, Leon Zujko

***

Przemówienie prezesa Zarządu Oddziału Warszawskiego Mieczysława Pogodzińskiego w dniu 17 września 2017 r. pod pomnikiem Poległym i Pomordowanym na Wschodzie

Dostojni przedstawiciele władz państwowych, terenowych, ekscelencje biskupi, wielebni księża, drodzy Sybiracy i wszyscy przybyli na dzisiejszą uroczystość!

W imieniu Zarządu Głównego Związku Sybiraków witam serdecznie wszystkich obecnych na dzisiejszym spotkaniu i dziękuję za przybycie.

W bieżącym roku minęła 77. rocznica masowych wywózek Polaków na Sybir rozpoczętych 10 lutego 1940 r. Minęła również 77. rocznica bestialskiego mordu katyńskiego, pogłębionego bólem z powodu katastrofy lotniczej pod Smoleńskiem.

W bieżącym roku mija także 80. rocznica „Polskiej akcji” zarządzonej przez szefa NKWD Jeżowa w 1937 r. , w której rozstrzelano około 111 tys. Polaków, wielu trafiło do więzień lub na Sybir i do Kazachstanu.

My, Sybiracy, którzy jako dzieci doświadczyliśmy stalinowskich restrykcji, mimo minionych ponad 77 lat pamiętamy brutalny łomot do drzwi przed świtem, warunki kilkutygodniowej podróży w bydlęcych wagonach, a następnie ciężką, katorżniczą pracę naszych rodziców. Pamiętamy głód, chłód, insekty, choroby i upokorzenia. Brak jakiejkolwiek opieki lekarskiej. Zesłańcy umierali z głodu, wyczerpania i nieludzkich warunków życia. Śmierć zabrała co trzecią osobę. Tam osobiście, z wielkim bólem, przeżyłem śmierć i pogrzeb mojej matki oraz wielu swoich rówieśników.

Jako dzieci na zesłaniu zawdzięczamy życie i przetrwanie swoim matkom, które kosztem własnego zdrowia i życia starały się zapewniać potrzeby dla przetrwania i zachowania polskości.

Po podpisaniu układu Sikorski–Majski i rozpoczęciu tworzenia Armii Polskiej na terenie Związku Sowieckiego, powstała nadzieja na powrót do ojczyzny. Sybiracy ruszyli do tworzącego się wojska polskiego pod dowództwem gen. Andersa. Słynna, zwycięska bitwa o Monte Cassino to dowód ich bohaterstwa i poświęcenia.

Ci zesłańcy, którzy nie zdążyli do Armii gen. Andersa, najkrótszą drogę do ojczyzny widzieli poprzez udział z bronią w ręku w powstającej I Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, która swój szlak bojowy rozpoczęła bitwą pod Lenino, a następnie przez Warszawę, Pomorze Zachodnie, Kołobrzeg, zakończyła w Berlinie.

Szlaki bojowe obu armii wyznaczają cmentarze i groby poległych. Zesłańcy wyrwani z łagrów, specposiołków i kołchozów szli walczyć o wolną, suwerenną Polskę. Na kształt granic i powstający system polityczny w kraju nie mieli żadnego wpływu, dopiero po zakończeniu wojny mogli poznać realia i zmiany polityczne, jakie nastąpiły.

Koniec wojny nie był końcem zesłań Polaków na Sybir. Na wschód, do łagrów ruszyły transporty polskich patriotów, żołnierzy Armii Krajowej oraz członków licznych organizacji patriotycznych. Część z nich po latach wróciła do kraju, wielu pozostało tam na zawsze i do dziś nie wiadomo nic o ich śmierci i miejscu spoczynku.

Oddajmy hołd i przywołajmy pamięć tych, którzy nie wrócili do ojczyzny, a kości ich spoczywają na rozległych przestrzeniach tajgi syberyjskiej, pustynnych stepach Kazachstanu, na szlakach bojowych żołnierzy Sybiraków, a także tych, którzy spoczywają na różnych kontynentach świata, dokąd ich rzucił los.

Cześć ich pamięci!