Obchody Dnia Sybiraka w Toruniu

W tym roku Dzień Sybiraka obchodzono pod hasłem: „Ojczyzna w naszych sercach i pamięci”. Ideą uroczystości bowiem jest nie tylko pamięć o tych, którzy przeszli gehennę na „nieludzkiej ziemi”, ale zarażenie młodych ludzi chęcią zgłębiania historii własnej ojczyzny.

Uroczystości rozpoczęła konferencja „Odkrywcy historii – syberyjskie zsyłki”, którą 14 września 2017 r. w Urzędzie Marszałkowskim w Toruniu otworzył marszałek województwa Piotr Całbecki. Uczestniczyli w niej historycy, przedstawiciele Związku Sybiraków i młodzież ze szkół noszących imiona Sybiraków z Brodnicy, Grudziądza i Torunia. Wśród licznych wystąpień znalazły się prelekcja prof. Huberta Chudzia z Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń w Krakowie oraz wykład Michała Antonowicza z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, który mówił o polskiej diasporze w zachodniej Syberii. Swoimi wspomnieniami podzielili się też Sybiracy: Ludmiła Ośnicka i Stanisław Dubiel. Uczestnicy konferencji uczestniczyli także w otwarciu wystawy „Sybiracy wczoraj i dziś”.

Główne uroczystości z okazji Dnia Sybiraka miały miejsce 15 września. W godzinach przedpołudniowych w lesie na Barbarce odbyły się zawody pod hasłem „Bieg Sybiraka”, zorganizowane przez Stowarzyszenie Polskich Artylerzystów, Urząd Marszałkowski w Toruniu i Sybiraków z toruńskiego Oddziału ZS. Celem zawodów, w których wzięła udział młodzież z klas o profilu mundurowym, było sprawdzenie wiedzy historycznej oraz poziomu sprawności i umiejętności wojskowych. Niezwykle ciekawym i kształcącym elementem zawodów okazało się wykonywanie, pod nadzorem Sybiraków, czynności i prac zbliżonych do tych z zesłań.

O godz. 13 w kościele pw. Miłosierdzia Bożego i św. Faustyny odprawiona została uroczysta msza święta celebrowana przez ks. prałata Józefa Nowakowskiego, kapelana Sybiraków. W mszy uczestniczył także ks. mitrat płk Mikołaj Hajduczenia z prawosławnej parafii w Toruniu. Oprawę liturgiczną zapewnili Sybiracy, a muzyczną – Toruński Chór Nauczycielski „Con Anima” pod dyrekcją Janusza Heyki. Po mszy uczestnicy w Toruńskim Marszu Pamięci Sybiru przeszli na Cmentarz Komunalny im. Ofiar II Wojny Światowej, gdzie przy obelisku Sybiraków odbyła się dalsza część uroczystości.

Przybyłych powitał prezes Zarządu toruńskiego Oddziału ZS Jan Myrcha. Swą obecnością obchody Dnia Sybiraka uświetnili: Sybiracy, prezydent Torunia Michał Zaleski wraz z przewodniczącym Rady Miasta Torunia Marcinem Czyżniewskim, pełnomocnik Zarządu Urzędu Marszałkowskiego ds. kombatantów i osób represjonowanych Marcin Swaczyna, kierownik Biura Obronności i Bezpieczeństwa Publicznego Urzędu Marszałkowskiego Eugeniusz Lala, wicestarosta toruński Andrzej Siemianowski, dyrektor Zespołu Szkół nr 1 w Toruniu Zbigniew Matuszewicz wraz z uczniami i gronem pedagogicznym, prezes Stowarzyszenia Artylerzystów Polskich Roman Kłosiński, przedstawiciele stowarzyszeń i organizacji pozarządowych, kombatanci, harcerze, media. Uroczystości dopełniła obecność Kompanii Honorowej z CSAiU oraz orkiestry Garnizonu Toruń.

W swoim przemówieniu prezes Jan Myrcha zauważył, że obchody tegorocznego Dnia Sybiraka odbywały się pod hasłem: „Ojczyzna w naszych sercach i pamięci”. To hasło niezwykle ważne, bo odnosi się do przeszłości, ale wiąże się też z przyszłością:

„Zwykliśmy o nich mówić – Sybiracy. To ludzie dotknięci wielką traumą, jaką zawsze jest rozłąka z bliskimi, samotność i praca w nieludzkich warunkach. Wywózki na Sybir były traumą zarówno w wymiarze osobistym, jak i narodowym. Zesłani na Syberię musieli opuścić ojczystą ziemię i próbować odnaleźć się w niegościnnej ziemi, we wrogim otoczeniu i wśród surowej przyrody. Znając ich losy, zawsze będziemy zadawać sobie pytanie – skąd znaleźli w sobie dość siły i nadziei, aby przetrwać. Bardzo wielu nie przetrwało, nigdy nie wrócili do Polski. Ich mogiły zostały na obcej syberyjskiej ziemi. Ci, którym udało się wrócić, na zawsze będą nosić w sobie wspomnienie tego okrutnego doświadczenia. Ten straszny los spotkał setki tysięcy Polaków. O Sybirakach mówi się »zagubione pokolenia narodu polskiego«. Ojczyzna bezpowrotnie utraciła swoich obywateli, a oni utracili ojczyznę. Zsyłki na Syberię były dziełem bezdusznych rosyjskich tyranii. Najpierw autorytarnego caratu, potem brutalnego Związku Sowieckiego. Obydwa te systemy za nic miały ludzką godność i potrzebę wolności. Polacy przez wieki płacili najwyższą cenę za opór i próby walki z tyranią”.

Na zakończenie prezes Jan Myrcha podkreślił, że naszym obowiązkiem jest pamięć o tragicznym losie Sybiraków, ale też przekazywanie tej wiedzy następnym pokoleniom Polaków z pełną świadomością, że jest to bardzo bolesna lekcja.

Następnie prezes Myrcha uhonorował przewodniczącego Rady Miasta Torunia Marcina Czyżniewskiego Odznaką Honorową Sybiraka i podziękował władzom miasta i województwa za wsparcie i pomoc, jakiej udzielają Sybirakom. W dalszej części aktor Dariusz Bereski odczytał Apel Sybiraków, po którym nastąpiło złożenie wieńców i zniczy pod obeliskiem Sybiraków. Wszystkim delegacjom towarzyszyli uczniowie klas mundurowych VI Liceum Ogólnokształcącego im. Zesłańców Sybiru w Toruniu. Na zakończenie wspólnie odśpiewano Hymn Sybiraków, a prezes Myrcha serdecznie podziękował wszystkim za obecność.

Kompania Honorowa Wojska Polskiego i poczty sztandarowe podczas Toruńskiego Marszu Żywej Pamięci Polskiego Sybiru

Toruński Marsz Żywej Pamięci Polskiego Sybiru

Młodzież z VI LO im. Zesłańców Sybiru w Toruniu trzymająca podczas uroczystości kartki z nazwami miejsc zesłań

Prezes Zarządu toruńskiego Oddziału ZS Jan Myrcha podczas wystąpienia przy obelisku Sybiraków

Sybiracy z prezesem Janem Myrchą i Wiesławem Chróścielewskim podczas składania kwiatów przy obelisku Sybiraków

Dyrektor VI LO im. Zesłańców Sybiru wraz z uczniami z klas mundurowych podczas składania kwiatów przy obelisku Sybiraków

Autor: Izabela Świtała, nauczyciel j. polskiego w VILO im. Zesłańców Sybiru w Toruniu, zdjęcia Jolanta Kwiatkowska