Wiaczes\u0142aw Masalcew to historyk, dyrektor liceum w miejscowo\u015bci Objaczewo na po\u0142udniu Republiki Komi (Federacja Rosyjska). W swej pracy z rosyjsk\u0105 m\u0142odzie\u017c\u0105 wiele czasu po\u015bwi\u0119ci\u0142 zagadnieniu stalinowskiego terroru, kt\u00f3rego namacalnym przejawem by\u0142a ogromna fala zes\u0142anych w lasy Komi mieszka\u0144c\u00f3w wsi sprzeciwiaj\u0105cych si\u0119 kolektywizacji lub po prostu uznanych za wrog\u00f3w w\u0142adzy bolszewickiej. W efekcie ku\u0142ackiej zsy\u0142ki liczba ludno\u015bci tych dalekich p\u00f3\u0142nocnych ziem zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 wielokrotnie. Rozmawiaj\u0105c ze starymi mieszka\u0144cami rejonu pri\u0142u\u017cskiego w Komi, Masalcew zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na powtarzaj\u0105cy si\u0119 w\u0105tek polskich zes\u0142a\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy nie byli przygotowani na trudne warunki pogodowe (cz\u0119ste zim\u0105 czterdziestostopniowe mrozy) i \u017cyciowe \u2013 prymitywne warunki bytowe, ci\u0119\u017cka praca, brak narz\u0119dzi, brak dost\u0119pu do pomocy medycznej. Od badaczy zwi\u0105zanych z Fundacj\u0105 \u201ePokajanie\u201d dowiedzia\u0142 si\u0119 o deportacjach Polak\u00f3w w latach 1940\u20131941. Nowy temat wci\u0105gn\u0105\u0142 go i z czasem w pe\u0142ni mu si\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0142, przekazuj\u0105c m\u0142odemu pokoleniu wiedz\u0119 o polskiej karcie w historii Komi. Polak\u00f3w umieszczano w tzw. osadach ku\u0142ackich lub na ca\u0142kiem dziewiczych terenach, z dala od miejscowej ludno\u015bci, cho\u0107 podczas etap\u00f3w lokowano ich cz\u0119sto w wiejskich domach. Mieszka\u0144cy nie byli szcz\u0119\u015bliwi z powodu nieproszonych go\u015bci, jednak Polacy pozostali na d\u0142ugo w ich pami\u0119ci. U\u0142atwi\u0142o to poszukiwania porzuconych w tajdze polskich osad i przyleg\u0142ych do nich cmentarzy.<\/p>\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W 2007 r. Masalcew zorganizowa\u0142 pierwsz\u0105 wypraw\u0119 m\u0142odzie\u017cy szkolnej z Lietki (pri\u0142u\u017cskij rejon) do tajgi w poszukiwaniu polskich miejsc pami\u0119ci. W jej trakcie trafi\u0142 na gr\u00f3b Kazimierza Garguli\u0144skiego (1869\u20131940), obok kt\u00f3rego by\u0142o widocznych kilkana\u015bcie innych mogi\u0142. Przez chwil\u0119 waha\u0142 si\u0119 przed zdj\u0119ciem z krzy\u017ca na mogile drewnianej tabliczki z napisem w j\u0119zyku polskim: \u201eTu spoczywa Garguli\u0144ski Kazimierz 1869\u20131940\u201d. Zdecydowa\u0142 si\u0119 jednak ocali\u0107 przed nieuchronnym dzia\u0142aniem czasu ten polski \u015blad. Na cmentarzu uczestnicy wyprawy postawili brzozowy krzy\u017c, a teren, jak zawsze, ogrodzili ta\u015bm\u0105.<\/p>\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Min\u0119\u0142o osiem lat. W czerwcu 2015 r. Roman Garguli\u0144ski, prawnuk Kazimierza Garguli\u0144skiego, organizuj\u0105c uroczysto\u015b\u0107 rodzinn\u0105 w Wierzbi\u0119cinie (woj. zachodniopomorskie), z ciekawo\u015bci wpisa\u0142 w wyszukiwark\u0119 Google imi\u0119 i nazwisko pradziadka. Pojawi\u0142y si\u0119 cztery wpisy. Jako pierwsz\u0105 otworzy\u0142 zapisan\u0105 cyrylic\u0105 informacj\u0119 Wirtualnego Muzeum Gu\u0142agu, prowadzonego przez Centrum Naukowo-Informacyjne \u201eMemoria\u0142\u201d w Sankt Petersburgu. Na fotografiach Roman ujrza\u0142 mogi\u0142\u0119 pradziadka i stoj\u0105cego przy niej postawnego m\u0119\u017cczyzn\u0119 w sile wieku, kt\u00f3rym by\u0142 w\u0142a\u015bnie Wiaczes\u0142aw Masalcew. Jeszcze tego samego wieczoru prawnuk Garguli\u0144skiego wys\u0142a\u0142 maila do polskiego konsulatu w Petersburgu z pro\u015bb\u0105 o pomoc w skontaktowaniu si\u0119 z Masalcewem. Nast\u0119pnego dnia rano w skrzynce czeka\u0142a ju\u017c odpowied\u017a: z Masalcewem naj\u0142atwiej mo\u017cna si\u0119 skontaktowa\u0107 przez Janusza Kobrynia z Ko\u0142a Zwi\u0105zku Sybirak\u00f3w w Bystrzycy K\u0142odzkiej. Na pocz\u0105tku sierpnia Polak i Rosjanin mieli bra\u0107 udzia\u0142 w organizowanym przez polski konsulat wyje\u017adzie na uroczysto\u015bci upami\u0119tniaj\u0105ce ofiary pierwszego, znanego na ca\u0142ym \u015bwiecie, \u0142agru na Wyspach So\u0142owieckich. Ju\u017c na miejscu, nie bacz\u0105c na problemy z \u0142\u0105czno\u015bci\u0105, panowie skontaktowali si\u0119 przez skype\u2019a z Garguli\u0144skimi. Podczas tego wirtualnego spotkania Roman Garguli\u0144ski zaprosi\u0142 Wiaczes\u0142awa Masalcewa do Polski.<\/p>\n
W listopadzie 2015 r. Masalcew przyjecha\u0142 do Wierzbi\u0119cina, aby przekaza\u0107 drewnian\u0105 tabliczk\u0119 licznie przyby\u0142ej na spotkanie z go\u015bciem z Rosji rodzinie Garguli\u0144skich. Ze \u0142zami w oczach, odwlekaj\u0105c moment przekazania tabliczki, wymieniali si\u0119 pierwszymi informacjami i opowie\u015bciami. Wreszcie Wiaczes\u0142aw Masalcew uroczy\u015bcie wni\u00f3s\u0142 tabliczk\u0119. M\u0119\u017cczy\u017ani zerwali si\u0119 od sto\u0142u, otoczyli go ciasnym kr\u0119giem, a on przekaza\u0142 deszczu\u0142k\u0119 prawnukowi zmar\u0142ego w Komi Romanowi Garguli\u0144skiemu, kt\u00f3ry rzek\u0142 z powag\u0105: \u201eTo dopiero pocz\u0105tek drogi powrotnej pradziadka do Polski\u201d. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w nast\u0119pnym roku planuj\u0105 przywiezienie proch\u00f3w Kazimierza do Polski i zorganizowanie mu katolickiego pogrzebu.<\/p>\n
Tabliczk\u0119 i krzy\u017c zbili z drewna, najprawdopodobniej sosnowego lub modrzewiowego, nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c synowie Kazimierza Garguli\u0144skiego \u2013 Stanis\u0142aw oraz Antoni \u2013 dw\u00f3jka z dziesi\u0119ciorga rodze\u0144stwa. Obaj wraz z ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 zostali w lutym 1940 r. zatrzymani w Dubowcach pod Tarnopolem i deportowani do Komi jako przymusowi osadnicy. Dziadek Kazimierz ze wzgl\u0119du na wiek i stan zdrowia nie by\u0142 ju\u017c zmuszany do pracy, zajmowa\u0142 si\u0119 wnukami. Jego \u015bmier\u0107 po latach opisa\u0142, w\u00f3wczas sze\u015bcioletni, syn Stanis\u0142awa \u2013 Bronis\u0142aw, obecnie \u017cyj\u0105cy w New Jersey, w swoich wspomnieniach \u201eThrough the eyes of a child\u201d. \u015amier\u0107 seniora by\u0142a cicha, niemal niezauwa\u017calna. Pochylaj\u0105c si\u0119 nad ko\u0142ysk\u0105 swojej wnuczki J\u00f3zefy, Kazimierz nagle osun\u0105\u0142 si\u0119 na ni\u0105 i straci\u0142 przytomno\u015b\u0107. Zosta\u0142 pochowany na polskim cmentarzu przy specposio\u0142ku Czesjol. Antoni Garguli\u0144ski cz\u0119sto powtarza\u0142 swojemu synowi Alojzemu, \u017ce do \u015bmierci nie zapomni krzy\u017ca i tabliczki, kt\u00f3r\u0105 wraz z bratem przygotowa\u0142, aby umie\u015bci\u0107 na mogile Kazimierza. Mieli prorocz\u0105 nadziej\u0119, \u017ce przetrwa sto lat.<\/p>\n
Wiaczes\u0142aw Masalcew przyjecha\u0142 do Polski na kilka dni. Jego wizyta to kolejny dow\u00f3d na to, \u017ce odleg\u0142o\u015bci w czasie i przestrzeni, a nawet trudno\u015bci j\u0119zykowe, nie s\u0105 \u017cadn\u0105 przeszkod\u0105 w nawi\u0105zaniu rozmowy, otwieraj\u0105cego nowe perspektywy dialogu, blisko\u015bci i przyja\u017ani, jednym s\u0142owem tego, co szumnie nazywane jest pojednaniem.<\/p>\n
Joanna Marciniak<\/p>\n
Wiaczes\u0142aw Masalcew to historyk, dyrektor liceum w miejscowo\u015bci Objaczewo na po\u0142udniu Republiki Komi (Federacja Rosyjska). W swej pracy z rosyjsk\u0105 m\u0142odzie\u017c\u0105 wiele czasu po\u015bwi\u0119ci\u0142 zagadnieniu stalinowskiego terroru, kt\u00f3rego namacalnym przejawem by\u0142a ogromna fala zes\u0142anych w lasy Komi mieszka\u0144c\u00f3w wsi sprzeciwiaj\u0105cych si\u0119 kolektywizacji lub po prostu uznanych za wrog\u00f3w w\u0142adzy bolszewickiej. W efekcie ku\u0142ackiej zsy\u0142ki liczba […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-7834","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-wspomnienia"],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7834","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7834"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7834\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7835,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7834\/revisions\/7835"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7834"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7834"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7834"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}