Koja \u2013 to miejsce w Afryce, do kt\u00f3rego pod koniec 1942 r. przybyli sybiracy uratowani od niechybnej \u015bmierci przez gen. W. Andersa. Osiedle to zamieszkiwa\u0142o ok. 3 tys. os\u00f3b. Po latach po bytno\u015bci Polak\u00f3w pozosta\u0142 jedynie zdewastowany cmentarz.<\/p>\n
Dwa lata temu \u2013 b\u0119d\u0105c w Ugandzie \u2013 kilkoro dawnych mieszka\u0144c\u00f3w osiedla Koja postanowi\u0142o powo\u0142a\u0107 Komitet Odbudowy Cmentarza, by z uzbieranych \u015brodk\u00f3w finansowych odtworzy\u0107 nekropoli\u0119. Nap\u0142yn\u0119\u0142y na za\u0142o\u017cone przez nas konto z ca\u0142ego \u015bwiata. Przy wsparciu Urz\u0119du ds. Kombatant\u00f3w i Os\u00f3b Represjonowanych oraz przy wsp\u00f3\u0142udziale Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i\u00a0M\u0119cze\u0144stwa przyst\u0105piono do realizacji projektu. By\u0142o to mo\u017cliwe dzi\u0119ki ogromnemu zaanga\u017cowaniu dr. Huberta Chudzio, ojca salezjanina Ryszarda J\u00f3\u017awiaka, Ugandyjczyka Edwarda Wakiku. Ku ogromnej rado\u015bci i satysfakcji cmentarz zosta\u0142 odbudowany!<\/p>\n
Dnia 4 listopada 2012 r. t\u0142umy tubylc\u00f3w od\u015bwi\u0119tnie ubranych przyby\u0142y na uroczysto\u015b\u0107 otwarcia cmentarza. Swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105 zaszczycili nas go\u015bcie z\u00a0Polski: dr Jan Ciechanowski, prof. Andrzej Kunert, ambasador RP Marek Zi\u00f3\u0142kowski, konsul Katarzyna Jaworowska. Ceremoni\u0119 z udzia\u0142em wiceprezydenta Ugandy Edwarda Ssekandi rozpocz\u0119\u0142a orkiestra, odgrywaj\u0105c hymny Ugandy i Polski.<\/p>\n
Namioty udekorowane w nasze narodowe barwy chroni\u0142y nas przed \u017carem r\u00f3wnikowego s\u0142o\u0144ca. Przy o\u0142tarzu ton\u0105cym w bia\u0142o-czerwonych kwiatach msz\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105 celebrowa\u0142 ugandyjski kardyna\u0142 Emmanuel Wamala w asy\u015bcie miejscowych kap\u0142an\u00f3w i naszego misjonarza o. Ryszarda J\u00f3\u017awiaka.<\/p>\n
Po mszy uhonorowano medalem Pro Patria osoby szczeg\u00f3lnie zas\u0142u\u017cone dla sprawy odnowienia cmentarza: dr. Huberta Chudzio, Edwarda Wakiku, o.\u00a0Ryszarda J\u00f3\u017awiaka. Prof. A. Kunert wyr\u00f3\u017cni\u0142 Danut\u0119 Sedlak Z\u0142otym Medalem Opiekuna Miejsc Pami\u0119ci Narodowej.<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 oficjaln\u0105 zako\u0144czy\u0142y kr\u00f3tkie przem\u00f3wienia naszych go\u015bci.<\/p>\n
Kierownik UdsKiOR Jan Ciechanowski powiedzia\u0142, \u017ce ci, kt\u00f3rzy spoczywaj\u0105 tutaj w afryka\u0144skiej ziemi, nie doczekali wolnej Ojczyzny, wi\u0119c wolna Polska przybywa do nich w pielgrzymce \u2013 bo to jest kolejne \u015bwi\u0119te dla Polak\u00f3w miejsce na tu\u0142aczym szlaku Armii gen. W. Andersa. Genera\u0142a, kt\u00f3ry uratowa\u0142 tysi\u0105ce ofiar totalitaryzmu od niechybnej \u015bmierci. Wszystkie drogi tu\u0142aczy nale\u017cy pozna\u0107 i upami\u0119tni\u0107.<\/p>\n
W imieniu dawnych mieszka\u0144c\u00f3w Koji \u2013 J\u00f3zef Czemierzewski z Australii powiedzia\u0142:<\/p>\n
\u201eJego Eminencjo, Ich Ekscelencje!<\/p>\n
Jestem zaszczycony, \u017ce mog\u0119 Was powita\u0107 z okazji odbudowy cmentarza w\u00a0Koji i 70. rocznicy naszego przybycia do tego cudownego kraju. Wa\u017cne jest dla nas, aby pami\u0119\u0107 o tych, kt\u00f3rzy tu zostali, nie wygas\u0142a. Nale\u017cy nawi\u0105za\u0107 sta\u0142y kontakt pomi\u0119dzy lokaln\u0105 szko\u0142\u0105 i polsk\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105, by nast\u0119pne pokolenia chcia\u0142y odwiedza\u0107 miejsca, gdzie ich przodkowie znale\u017ali ocalenie\u201d.<\/p>\n
Bogaty program artystyczny przygotowa\u0142a m\u0142odzie\u017c z okolicznych szk\u00f3\u0142. W\u00a0mundurkach szkolnych (ka\u017cda szko\u0142a ma inny mundurek) uczniowie wyst\u0105pili w podnios\u0142ym repertuarze \u2013 \u015bpiewali i deklamowali. Z tej powa\u017cnej konwencji wy\u0142amali si\u0119 jedynie ch\u0142opcy z misji Don Bosco, kt\u00f3rzy zaprezentowali atrakcyjne uk\u0142ady akrobatyczne, budz\u0105c og\u00f3lny zachwyt.<\/p>\n
Wieczorem skorzystali\u015bmy z zaproszenia ambasadora RP w Nairobi do restauracji Kati Kati Afryka w Kampali, gdzie snuli\u015bmy plany na przysz\u0142o\u015b\u0107. Koledzy z Australii i z Kanady zaproponowali wybudowanie szko\u0142y dla miejscowych dzieci, kt\u00f3ra b\u0119dzie nosi\u0142a imi\u0119 \u201eZes\u0142a\u0144c\u00f3w Sybiru\u201d, a uczniowie b\u0119d\u0105 zobowi\u0105zani do opieki nad naszym cmentarzem.<\/p>\n
Takie s\u0105 nasze marzenia. Na razie!<\/p>\n
Dla podkre\u015blenia szczeg\u00f3lnej wagi uroczysto\u015bci otwarcia odnowionego cmentarza naukowcy z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie wsp\u00f3lnie ze Zwi\u0105zkiem Sybirak\u00f3w zorganizowali sesj\u0119 naukow\u0105 w O\u015brodku Salezja\u0144skim w Namugongo ko\u0142o Kampali, na kt\u00f3r\u0105 przyby\u0142y \u201edzieci tu\u0142acze\u201d z\u00a0Kanady, Australii, Polski.<\/p>\n
Uczestnikom spotkania pokazano filmy: \u201eWyszli z ziemi niewoli\u201d, \u201ePami\u0119tamy. Polskie cmentarze w Afryce Wschodniej\u201d, \u201eAfryka mojego dzieci\u0144stwa\u201d.<\/p>\n
Na sesji naukowej \u201ePolscy Sybiracy w Afryce w latach 1942\u20131952\u201d referaty wyg\u0142osili: prof. Adam Dobro\u0144ski \u2013 \u201eLosy polskich dzieci deportowanych w g\u0142\u0105b ZSRR w latach 1940\u20131941\u201d; prof. Sam Lwanga Lunyiigo \u2013 \u201ePolscy uchod\u017acy w Ugandzie\u201d; Danuta Sedlak \u2013 \u201ePrzez syberyjsk\u0105 traum\u0119 \u2013 po afryka\u0144skie szcz\u0119\u015bcie\u201d, swoje wspomnienia przedstawi\u0142 sybirak Artur Wo\u017aniak \u2013 \u201eKoja, jak\u0105 pami\u0119tam\u201d.<\/p>\n
M\u0142odzi pracownicy Uniwersytetu Pedagogicznego opracowali i przedstawili nast\u0119puj\u0105ce zagadnienia:<\/p>\n
–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Czasopisma polskie na terenie Afryki w latach 40. (mgr Anna Hejczyk),<\/p>\n
–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Polskie szkolnictwo w Afryce w latach 1942\u20131952 (dr Adrian Szopa),<\/p>\n
–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Efekty prac dokumentuj\u0105cych polskie cmentarze w Afryce (mgr Mariusz Solorz),<\/p>\n
–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wspomnienia i pami\u0105tki w dzisiejszej Ugandzie po polskich osiedlach w\u00a0Koji i Masindi (Edward Wakiku).<\/p>\n
Po wys\u0142uchaniu wyk\u0142ad\u00f3w, podsumowuj\u0105c spotkanie w Ugandzie, sekretarz generalny Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Zwi\u0105zku Sybirak\u00f3w Stanis\u0142aw Sikorski zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na obecno\u015b\u0107 najm\u0142odszego pokolenia \u2013 dzieci i wnuk\u00f3w Sybirak\u00f3w przyby\u0142ych z Kanady i Australii na uroczysto\u015b\u0107 otwarcia odnowionego cmentarza w Koji. W\u0142a\u015bnie ta m\u0142odzie\u017c \u2013 wed\u0142ug oceny sekretarza \u2013 b\u0119dzie stanowi\u0142a r\u0119kojmi\u0119 tego, \u017ce wa\u017cny fragment naszej historii nie ulegnie zapomnieniu. Ta wi\u0119\u017a pokoleniowa jest gwarancj\u0105 ukazania prawdy historycznej naszego narodu.<\/p>\n
Mi\u0119dzynarodowa grupa sybirak\u00f3w oraz go\u015bcie na uroczysto\u015bci otwarcia odnowionego cmentarza w Koji, m.in. prof. Andrzej Kunert, sekretarz ROPWiM (pi\u0105ty z lewej) i kierownik UdsKiOR Jan Ciechanowski (si\u00f3dmy z lewej)<\/p>\n 96 krzy\u017cy na odnowionym cmentarzu w Koji<\/p>\n Cz\u0119\u015b\u0107 artystyczna w wykonaniu uczni\u00f3w<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/sybiracyzg.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/03\/1_Uczestnicy-uroczysto\u015bci-660x439.jpg\" "\\"Uczestnicy")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/sybiracyzg.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/03\/2_Cmentarz-w-Koji-660x443.jpg\" "\\"Cmentarz")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/sybiracyzg.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/03\/3_Wyst\u0119p-miejscowych-uczni\u00f3w-660x442.jpg\" "\\"Wyst\u0119p")
<\/a><\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/sybiracyzg.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/03\/Mieszka\u0144cy-4_Koji-660x447.jpg\" "\\"Niegdy\u0107")
<\/a><\/p>\n