Ca\u0142o\u015b\u0107 spotkania z ramienia muzeum prowadzi\u0142a pani Regina Madej-Janiszek, kt\u00f3ra po powitaniu zebranych wyg\u0142osi\u0142a s\u0142owo wprowadzaj\u0105ce, nawi\u0105zuj\u0105c do wcze\u015bniejszych kontakt\u00f3w pani Zofii W\u0119\u017cyk-Machowskiej, autorki ksi\u0105\u017cki \u201eRetrospekcja\u201d, z warszawskim Muzeum Niepodleg\u0142o\u015bci. Przypomnia\u0142a wystaw\u0119 \u201eGruzini w Polsce\u201d, na kt\u00f3rej eksponowane by\u0142y fotografie rodziny Godlewskich z Tbilisi, jej ciotecznego brata Antoniego Szcz\u0119snego Godlewskiego, ps. \u201eAntek Rozpylacz\u201d \u2013 bohatera powstania warszawskiego oraz jej rodzonego brata Bogus\u0142awa W\u0119\u017cyka (za dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 zosta\u0142 skazany przez S\u0105d Najwy\u017cszy ZSRR na kar\u0119 \u015bmierci, wykonan\u0105 w\u00a0Mi\u0144sku 17 lutego 1941 r. \u2013 przyp. Z.M.). W Pawilonie X Cytadeli znajduj\u0105 si\u0119 pami\u0105tki po nim i jego narzeczonej Joannie Stankiewicz-Januszczak.<\/p>\n Fot. Marek Machowski<\/p>\n Przed om\u00f3wieniem swoich syberyjskich los\u00f3w oraz historii powstania ksi\u0105\u017cki \u201eRetrospekcja\u201d, pani Zofia W\u0119\u017cyk-Machowska kr\u00f3tko scharakteryzowa\u0142a film \u201eLosy Zes\u0142a\u0144c\u00f3w Sybiru\u201d, zaznaczaj\u0105c, i\u017c jest to cz\u0119\u015b\u0107 dwup\u0142ytowego albumu edukacyjnego \u201eMartyrologia Polak\u00f3w Zes\u0142anych na Syberi\u0119\u201d. Drugi z tych film\u00f3w po\u015bwi\u0119cony jest \u017bo\u0142nierzom Sybirakom, kt\u00f3rzy walczyli na wielu frontach II wojny \u015bwiatowej. Podkre\u015bli\u0142a, i\u017c filmy powsta\u0142y wsp\u00f3lnym, bezinteresownym wysi\u0142kiem zespo\u0142u os\u00f3b.<\/p>\n Wskaza\u0142a obecnego na sali pana Henryka Okulewicza \u2013 inicjatora, tw\u00f3rc\u0119 i\u00a0re\u017cysera film\u00f3w ze strony Sybirak\u00f3w, oraz wymieni\u0142a autor\u00f3w narracji: pani\u0105 Zofi\u0119 W\u0119\u017cyk-Machowsk\u0105 i pana Mieczys\u0142awa Pogodzi\u0144skiego.<\/p>\n Nast\u0119pnie poinformowa\u0142a zebranych o tym, \u017ce album zosta\u0142 wydany w 2011 r. przez Zarz\u0105d G\u0142\u00f3wny i Oddzia\u0142 Warszawski Zwi\u0105zku Sybirak\u00f3w i \u017ce jego zadaniem jest przedstawienie m\u0142odzie\u017cy polskiej rozdzia\u0142u naszej historii, kt\u00f3ry by\u0142 dot\u0105d zupe\u0142nie nieznany. Jest to zarazem ho\u0142d z\u0142o\u017cony naszym rodakom, kt\u00f3rzy cierpieli i gin\u0119li z dala od Ojczyzny z niespe\u0142nionym marzeniem powrotu na ojczyst\u0105 ziemi\u0119.<\/p>\n Film jest opowie\u015bci\u0105 o Polakach, kt\u00f3rzy zamieszkiwali Kresy Wschodnie II\u00a0Rzeczypospolitej, a po zagarni\u0119ciu tych ziem 17 wrze\u015bnia 1939 r. przez Zwi\u0105zek Sowiecki byli skazywani na masowe deportacje na Syberi\u0119 i do Kazachstanu. Taki los spotka\u0142 setki tysi\u0119cy naszych rodak\u00f3w. \u201eJestem jedn\u0105 z\u00a0nich\u201d \u2013 powiedzia\u0142a autorka i rozpocz\u0119\u0142a opowie\u015b\u0107 o w\u0142asnej historii:<\/p>\n \u201eRepresje stalinowskie dotkn\u0119\u0142y ca\u0142\u0105 nasz\u0105 rodzin\u0119. W kwietniu 1940 r. brat mojej mamy kapitan Wojska Polskiego W\u0142adys\u0142aw Witold Godlewski, wi\u0119ziony w Starobielsku, zgin\u0105\u0142 w Charkowie od kuli w ty\u0142 g\u0142owy. Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej NKWD aresztowa\u0142o mojego 19-letniego brata Bogus\u0142awa \u2013 ucznia Pa\u0144stwowej Szko\u0142y Morskiej w Gdyni. Rok p\u00f3\u017aniej, 20 czerwca 1941 r., nieszcz\u0119\u015bcie dosi\u0119g\u0142o tak\u017ce moich rodzic\u00f3w i mnie.<\/p>\n Mieszkali\u015bmy w mie\u015bcie Baranowicze (d. woj. nowogr\u00f3dzkie, ob. Bia\u0142oru\u015b). Mia\u0142am wtedy 12 lat, by\u0142am uczennic\u0105 V klasy szko\u0142y powszechnej.<\/p>\n W \u015brodku nocy obudzi\u0142o nas ujadanie ps\u00f3w, alarmuj\u0105ce dzwonki i \u0142omotanie do drzwi wej\u015bciowych. Funkcjonariusze NKWD weszli do mieszkania i\u00a0przyst\u0105pili do rewizji. Aresztowano mojego ojca, a po wyprowadzeniu go pod konwojem odczytano mamie \u201ewyrok\u201d skazuj\u0105cy j\u0105 wraz ze mn\u0105 na \u201eprzesiedlenie w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Radzieckiego na okres 20 lat\u201d. Potem w\u00a0karko\u0142omnym po\u015bpiechu odbywa\u0142o si\u0119 pakowanie rzeczy, za\u0142adunek na ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0119 i przejazd na stacj\u0119 kolejow\u0105, gdzie sta\u0142 d\u0142ugi sk\u0142ad wagon\u00f3w towarowych. Prawie wszystkie by\u0142y ju\u017c zape\u0142nione kobietami z dzie\u0107mi i\u00a0starymi lud\u017ami, na peronie czekali jeszcze nast\u0119pni pasa\u017cerowie tego osobliwego poci\u0105gu. Rozlega\u0142y si\u0119 rozpaczliwe krzyki i p\u0142acz.<\/p>\n Nie wiedzieli\u015bmy, dok\u0105d nas wioz\u0105. Nasz transport przetrzymywano na stacjach, \u017ceby przepuszcza\u0107 poci\u0105gi z wojskiem i sprz\u0119tem bojowym jad\u0105ce na zach\u00f3d. W Orszy przez zakratowane okienko wagonu kto\u015b poda\u0142 nam gazet\u0119 i tak dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce jest wojna niemiecko-sowiecka.<\/p>\n Jechali\u015bmy przez 3 tygodnie. Ch\u0142opak w naszym wagonie mia\u0142 kompas, kt\u00f3ry wskazywa\u0142 kierunek wsch\u00f3d. By\u0142o to pocieszaj\u0105ce, \u017ce nie na dalek\u0105 p\u00f3\u0142noc ani do Kazachstanu.<\/p>\n Nasze warunki podr\u00f3\u017cy i p\u00f3\u017aniejszego bytowania okaza\u0142y si\u0119 o wiele lepsze ni\u017c Polak\u00f3w z 2 poprzednich deportacji. Na stacjach postojowych 2 osoby delegowane z wagonu przynosi\u0142y wiadro zupy i jak\u0105\u015b kasz\u0119. Codziennie dawano wod\u0119 do picia. W Nowosybirsku na d\u0142ugim nocnym postoju umo\u017cliwiono wszystkim skorzystanie z pobliskiej \u0142a\u017ani, co by\u0142o prawdziwym dobrodziejstwem. Nie tylko mo\u017cna by\u0142o zmy\u0107 z siebie dwutygodniowy brud, ale te\u017c wyprostowa\u0107 si\u0119 i rozrusza\u0107 mi\u0119\u015bnie zastyg\u0142e od le\u017cenia lub siedzenia na wagonowych pryczach.<\/p>\n Dowieziono nas do Krasnojarskiego Kraju nad rzek\u0105 Jenisej, jest to obszar czterokrotnie wi\u0119kszy od Polski, w obr\u0119bie kt\u00f3rego wyst\u0119puj\u0105 a\u017c 4 strefy klimatyczne. Transport roz\u0142adowano na stacji Aczy\u0144sk, gdzie przez 3 dni koczowali\u015bmy na go\u0142ej pod\u0142odze w wielkich, pustych spichlerzach usytuowanych w pobli\u017cu tor\u00f3w kolejowych. Potem czeka\u0142a nas istna droga przez m\u0119k\u0119: trzydobowa przeprawa kilkunastu rodzin przez tajg\u0119, po wyboistej, b\u0142otnistej drodze, w\u015br\u00f3d chmar meszek i komar\u00f3w k\u0105saj\u0105cych do krwi ludzi i konie. Noclegi przy ognisku.<\/p>\n Miejscem przeznaczenia okaza\u0142a si\u0119 wie\u015b o nazwie Amma\u0142a, ko\u0142choz \u201eTestament Lenina\u201d w rejonie szadry\u0144skim. Zakwaterowano mam\u0119 i mnie wraz z kilkoma rodzinami w jednoizbowej chacie, w kt\u00f3rej roi\u0142o si\u0119 od pluskiew, karaluch\u00f3w i prusak\u00f3w. Po fatalnej nocy z powodu dokuczliwych insekt\u00f3w, o \u015bwicie obudzi\u0142 nas brygadier. Zagl\u0105da\u0142 przez okno i stuka\u0142 r\u0119koje\u015bci\u0105 bata, wo\u0142aj\u0105c: \u201eWstawajcie do roboty!!!\u201d. Do dzi\u015b pami\u0119tam ten obrazek: ko\u0144ski \u0142eb tu\u017c nade mn\u0105 (spa\u0142am na pod\u0142odze pod oknem) i gro\u017ana twarz w\u0105satego m\u0119\u017cczyzny.<\/p>\n Moja mama dojecha\u0142a do ko\u0142chozu w tak z\u0142ym stanie zdrowia, \u017ce pocz\u0105tkowo zupe\u0142nie nie nadawa\u0142a si\u0119 do pracy. Ja, tak jak inne dzieci, wyruszy\u0142am w\u00a0pole.<\/p>\n Pierwsza praca polega\u0142a na wycinaniu krzaczk\u00f3w ostu, kt\u00f3re zag\u0142usza\u0142y zbo\u017ce. Schyleni w p\u00f3\u0142, ma\u0142ym ostrym no\u017cykiem \u015bcinali\u015bmy tu\u017c przy ziemi k\u0142uj\u0105ce niemi\u0142osiernie krzaczki ostu. Po dniu ci\u0119\u017ckiej pracy z dum\u0105 wr\u0119czy\u0142am mamie 400 g chleba jako zap\u0142at\u0119. Chleb by\u0142 ci\u0119\u017cki i mokry jak glina, zawiera\u0142 ostre \u0142uski owsa i j\u0119czmienia, ale popijany mlekiem kupionym w zamian za rzeczy od ko\u0142cho\u017anik\u00f3w cz\u0119\u015bciowo zaspokaja\u0142 uczucie g\u0142odu.<\/p>\n Kolejn\u0105 prac\u0105 na ko\u0142chozowym polu by\u0142y sianokosy. Wielkimi drewnianymi grabiami trzeba by\u0142o zbiera\u0107 wyschni\u0119t\u0105 traw\u0119 w kopczyki, a potem \u0142adowa\u0107 wid\u0142ami na wozy.<\/p>\n Nast\u0119pnie razem z mam\u0105 r\u0105ba\u0142y\u015bmy w tajdze brzozowe klocki do traktor\u00f3w.<\/p>\n Najci\u0119\u017cszym zadaniem by\u0142o dla nas przygotowanie 3 wielkich spichlerzy pod zw\u00f3zk\u0119 nowych plon\u00f3w. Bieli\u0142am \u015bciany i my\u0142am drewniane pod\u0142ogi. Wod\u0119 z\u00a0rzeczki nosi\u0142am w 2 wiadrach na specjalnych nosid\u0142ach. Ca\u0142a ta praca przeci\u0105\u017cy\u0142a moje serce i kr\u0119gos\u0142up, co mia\u0142o skutki nieodwracalne.<\/p>\n We wrze\u015bniu 1941 r. niespodziewanie dzi\u0119ki amnestii oddano nam polskie paszporty, odzyskali\u015bmy wzgl\u0119dn\u0105 wolno\u015b\u0107.<\/p>\n Wiosn\u0105 opu\u015bci\u0142y\u015bmy ko\u0142choz i zamieszka\u0142y\u015bmy w rejonowym mie\u015bcie Kozulka. To by\u0142 ju\u017c inny \u015bwiat! Stacja kolejowa, urz\u0119dy, szpital, sklepy (aczkolwiek z\u00a0pustymi p\u00f3\u0142kami). Nasz\u0105 sytuacj\u0119 uratowa\u0142a wydatna pomoc z Ameryki i\u00a0otwarcie polskiej sto\u0142\u00f3wki.<\/p>\n Po zerwaniu przez Stalina stosunk\u00f3w dyplomatycznych z polskim rz\u0105dem na emigracji, paszporty nam odebrano. Szcz\u0119\u015bciem w nieszcz\u0119\u015bciu okaza\u0142 si\u0119 utworzony w Moskwie Zwi\u0105zek Patriot\u00f3w Polskich. Chroni\u0142 nas i wspomaga\u0142, a ostatecznie zorganizowa\u0142 powr\u00f3t do ojczyzny.<\/p>\n Co by\u0142o najtrudniejsze na Syberii? G\u0142\u00f3d, mr\u00f3z, praca ponad si\u0142y, roz\u0142\u0105ka z\u00a0najbli\u017cszymi i ojczyzn\u0105, strach i niepewno\u015b\u0107 jutra.<\/p>\n Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce miejscowa ludno\u015b\u0107 by\u0142a dla nas przychylna. Jednocze\u015bnie zazdroszczono: \u00bbwy\u015bcie przynajmniej po\u017cyli po ludzku i macie nadziej\u0119, \u017ce st\u0105d wyjedziecie, a my\u2026\u00ab.<\/p>\n Moja mama i ja trzykrotnie dozna\u0142y\u015bmy od Rosjan pomocy, a nawet ratunku.<\/p>\n W Baranowiczach, podczas procedury zes\u0142ania oficer NKWD wyda\u0142 funkcjonariuszom rozkaz spakowania rzeczy, poniewa\u017c moja mama po aresztowaniu m\u0119\u017ca siedzia\u0142a jak skamienia\u0142a. Dzi\u0119ki du\u017cej ilo\u015bci zabranych rzeczy mo\u017cna by\u0142o je sprzedawa\u0107 i utrzyma\u0107 si\u0119 przy \u017cyciu.<\/p>\n W Kozulce \u2013 dyrektorka szpitala pomimo braku podstaw hospitalizowa\u0142a mam\u0119, ratuj\u0105c j\u0105 bezinteresownie przed dalszym zes\u0142aniem pod Archangielsk do pracy przy sp\u0142awie drewna. Mama by nie prze\u017cy\u0142a, a ja trafi\u0142abym do Domu Dziecka.<\/p>\n Gdy po ko\u0142chozowej har\u00f3wce ponad si\u0142y zachorowa\u0142am na serce, prof. dr med. Mancerow przyj\u0105\u0142 nas w swoim prywatnym mieszkaniu w Krasnojarsku, zbada\u0142, postawi\u0142 diagnoz\u0119, zapisa\u0142 leki. Od \u017cony polskiego lekarza nie przyj\u0105\u0142 honorarium, \u017cyczy\u0142 zdrowia, powrotu do Polski i spotkania z ojcem.<\/p>\n Te 2 ostatnie przypadki dowiod\u0142y solidarno\u015bci lekarzy. Solidarno\u015bci bez granic.<\/p>\n Na wygnaniu by\u0142y\u015bmy prawie 5 lat. Do Polski wr\u00f3ci\u0142y\u015bmy w lutym 1946 r. W\u00a0Gda\u0144sku, po pi\u0119cioletniej roz\u0142\u0105ce nast\u0105pi\u0142o spotkanie z moim ojcem.<\/p>\n Dzi\u0119ki wkroczeniu wkr\u00f3tce Niemc\u00f3w do Baranowicz ocala\u0142 on i inni wi\u0119\u017aniowie przed deportacj\u0105. W 1944 r. przedosta\u0142 si\u0119 do Warszawy i bra\u0142 udzia\u0142 w\u00a0Powstaniu Warszawskim jako lekarz oficer AK. Tylko los mojego brata nadal by\u0142 niewyja\u015bniony.<\/p>\n Od dnia przyjazdu do Gda\u0144ska rozpocz\u0119\u0142am normalne \u017cycie. Musia\u0142am nadrobi\u0107 stracony na zes\u0142aniu czas. W systemie zwanym semestralnym (program 2 klas przerabia\u0142o si\u0119 w ci\u0105gu 1 roku szkolnego) uko\u0144czy\u0142am gimnazjum i liceum matematyczno-fizyczne. Nast\u0119pnie odby\u0142am studia prawnicze, aplikacj\u0119 arbitra\u017cow\u0105 i pracowa\u0142am jako radca prawny.<\/p>\n B\u0119d\u0105c ju\u017c na emeryturze, zaj\u0119\u0142am si\u0119 pisarstwem. Na Syberii, mimo ogromnych trudno\u015bci ze zdobyciem papieru, prowadzi\u0142am do\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142owy pami\u0119tnik. Sta\u0142 si\u0119 on podstaw\u0105 do napisania ksi\u0105\u017cki, w kt\u00f3rej opisa\u0142am nasz zes\u0142a\u0144czy los i \u017cycie po powrocie z Syberii. Jeden z rozdzia\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119ci\u0142am moim korzeniom polsko-gruzi\u0144skim, o kt\u00f3rych mama, urodzona i wychowana w stolicy Gruzji, wiele mi opowiada\u0142a w d\u0142ugie, zimowe wieczory syberyjskie.<\/p>\n Ksi\u0105\u017cka pod tytu\u0142em \u00bbRetrospekcja. Z Baranowicz przez Syberi\u0119 do Gda\u0144ska\u00ab ukaza\u0142a si\u0119 w 2010 r. nak\u0142adem wydawnictwa ASKON Sp. z o.o. w\u00a0Warszawie.<\/p>\n W ubieg\u0142ym roku odwiedzi\u0142am wraz z synem rodzinne miasto Baranowicze.<\/p>\n Naszego domu ju\u017c nie by\u0142o, ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w tamtejszym Muzeum Krajoznawczym przechowuj\u0105 cenne pami\u0105tki po moim ojcu znalezione na strychu przed rozbi\u00f3rk\u0105 domu. S\u0105 to wa\u017cne dokumenty oraz Srebrny Krzy\u017c Zas\u0142ugi nadany mojemu ojcu mjr. dr. Andrzejowi W\u0119\u017cykowi, za\u0142o\u017cycielowi Oddzia\u0142u Polskiego Czerwonego Krzy\u017ca w Baranowiczach. By\u0142o to nadzwyczaj wzruszaj\u0105ce prze\u017cycie.<\/p>\n Pojechali\u015bmy r\u00f3wnie\u017c do Mi\u0144ska, gdzie os\u0105dzono mojego Brata i wykonano na nim wyrok \u015bmierci. Miejsce poch\u00f3wku jest nieznane, ale w uroczysku Kuropaty, gdzie zamiast cmentarza ofiar stalinizmu s\u0105 tylko do\u0142y \u015bmierci, stoi symboliczny krzy\u017c z tabliczk\u0105 Bogus\u0142awa W\u0119\u017cyka. Zawie\u017ali\u015bmy Mu ziemi\u0119, kwiaty i znicze z Warszawy.<\/p>\n Mieszkaj\u0105cy w Mi\u0144sku Polacy troszcz\u0105 si\u0119 o ten symboliczny gr\u00f3b, za co jestem im g\u0142\u0119boko wdzi\u0119czna\u201d.<\/p>\n Ko\u0144cz\u0105c, autorka podzi\u0119kowa\u0142a zebranym za uwag\u0119 i zaprosi\u0142a do obejrzenia filmu.<\/p>\n Na ekranie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 projekcja i przed oczami skupionych widz\u00f3w przesuwa\u0142y si\u0119 obrazy los\u00f3w zes\u0142a\u0144c\u00f3w Sybiru, uzupe\u0142niane g\u0142osem lektora czytaj\u0105cego narracj\u0119.<\/p>\n Po zako\u0144czeniu projekcji filmu zapanowa\u0142a chwila ciszy, po kt\u00f3rej g\u0142os zabra\u0142 pan Henryk Okulewicz. Przedstawi\u0142 w skr\u00f3cie histori\u0119 powstawania film\u00f3w i\u00a0albumu oraz przybli\u017cy\u0142 s\u0142uchaczom ide\u0119 szerzenia wiedzy o deportacjach przy pomocy multimedialnych \u015brodk\u00f3w przekazu. Podkre\u015bli\u0142 znaczenie albumu dla cel\u00f3w edukacyjnych, przytaczaj\u0105c opini\u0119 Mazowieckiego Kuratora O\u015bwiaty, kt\u00f3ry doceni\u0142 warto\u015b\u0107 tego przedsi\u0119wzi\u0119cia i udzieli\u0142 mu honorowego patronatu. Kurator zaleci\u0142 wykorzystywanie albumu jako materia\u0142u edukacyjnego w szko\u0142ach ponadpodstawowych na lekcjach j\u0119zyka polskiego, historii, nauki o spo\u0142ecze\u0144stwie oraz zaj\u0119ciach z wychowawc\u0105. Tre\u015b\u0107 opinii Mazowieckiego Kuratora O\u015bwiaty pana Karola Semika zamieszczona jest na ok\u0142adce albumu.<\/p>\n Kolejno zabra\u0142 g\u0142os pan Mieczys\u0142aw Pogodzi\u0144ski z Oddzia\u0142u Warszawskiego Zwi\u0105zku Sybirak\u00f3w, informuj\u0105c zebranych o nast\u0119pnych spotkaniach o\u00a0tematyce zes\u0142a\u0144 Polak\u00f3w na Sybir, przewidzianych w dniach 12 kwietnia i\u00a014\u00a0czerwca br.<\/p>\n Na koniec spotkania pani Regina Madej-Janiszek podzi\u0119kowa\u0142a przyby\u0142ym uczestnikom i \u017cegnaj\u0105c, zaprosi\u0142a do udzia\u0142u w nast\u0119pnych spotkaniach sybirackich w Muzeum Niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n Oprac.: Zofia W\u0119\u017cyk-Machowska<\/p>\n <\/p>\n Spotkanie w dniu 12 kwietnia<\/strong><\/p>\n Pani Regina Madej-Janiszek w dniu 12 kwietnia 2012 r. o godz. 13.00 ponownie wita\u0142a zgromadzonych na Sali go\u015bci przyby\u0142ych tym razem do Muzeum Niepodleg\u0142o\u015bci w celu obejrzenia filmu \u201eUdzia\u0142 \u017bo\u0142nierzy Sybirak\u00f3w na frontach II wojny \u015bwiatowej\u201d, stanowi\u0105cego drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 albumu \u201eMartyrologia Polak\u00f3w Zes\u0142anych na Syberi\u0119\u201d, prezentowanego poprzednio w\u00a0dniu 9 lutego br.<\/p>\n Po przywitaniu przedstawi\u0142a pu\u0142kownika Wojska Polskiego Ryszarda Piotrowskiego \u2013 konsultanta filmu, scharakteryzowa\u0142a jego sylwetk\u0119 i drog\u0119 \u017cyciow\u0105 \u017co\u0142nierza Sybiraka, uczestnika marszu Polskiej Dywizji im. Tadeusza Ko\u015bciuszki od Lenino do Berlina.<\/p>\n Fot. Henryk Okulewicz<\/p>\n Prelegent, przyst\u0119puj\u0105c do om\u00f3wienia filmu, zaznaczy\u0142, i\u017c jego zasadnicz\u0105 tre\u015bci\u0105 jest przedstawienie sytuacji, w jakiej znale\u017ali si\u0119 Polacy deportowani i\u00a0wi\u0119zieni na terenie ZSRR po 17 wrze\u015bnia 1939 r.<\/p>\n Atak Niemc\u00f3w 22 czerwca 1941 r. by\u0142 wielkim zaskoczeniem i szokiem dla sowieckich w\u0142adc\u00f3w. Zostali ok\u0142amani i oszukani przez, jeszcze nie tak dawnego, przyjaciela Hitlera, kt\u00f3remu w terminie i skrz\u0119tnie dostarczali przez wiele miesi\u0119cy materia\u0142y strategiczne i \u017cywno\u015b\u0107.<\/p>\n Armia Czerwona przegrywa\u0142a wszystkie bitwy, co zmusi\u0142o Stalina do prowadzenia wojny wsp\u00f3lnie z zachodnimi imperialistami. Do tego jeszcze musia\u0142 wypu\u015bci\u0107 z wi\u0119zie\u0144 i oboz\u00f3w \u017co\u0142nierzy polskich i udzieli\u0107 im amnestii. Z\u00a0tej amnestii skorzystali Sybiracy.<\/p>\n Gen. Anders ewakuowa\u0142 z ZSRR 114 462 osoby, w tym 70 292 \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy weszli w sk\u0142ad II Korpusu WP.<\/p>\n W dalszej cz\u0119\u015bci prelekcji Autor przedstawi\u0142 swoj\u0105 osobist\u0105 i rodzinn\u0105 sytuacj\u0119 na zes\u0142aniu.<\/p>\n \u201eW tym okresie czasu jako zes\u0142a\u0144cy pracowali\u015bmy razem z matk\u0105 i siostr\u0105 w\u00a0ko\u0142chozie, w p\u00f3\u0142nocno-zachodnim Kazachstanie, w obwodzie aktiubi\u0144skim\u201d \u2013 zacz\u0105\u0142 opowiadanie p\u0142k Piotrowski:<\/p>\n \u201eGdy dotar\u0142 do nas zwolniony z \u0142agru ojciec, usi\u0142owa\u0142em razem z nim dosta\u0107 si\u0119 do armii gen. Andersa, ale nie przyj\u0119to do niej \u017cadnego z nas. Ojca \u2013 bo po pobycie w \u0142agrze nie by\u0142 w stanie podo\u0142a\u0107 trudom s\u0142u\u017cby wojskowej, mnie \u2013 bo mia\u0142em nieca\u0142e 16 lat. W rewan\u017cu za gotowo\u015b\u0107 opuszczenia ko\u0142chozu dla s\u0142u\u017cby w Wojsku Polskim musia\u0142em m.in. pracowa\u0107 w kopalni w\u0119gla Kuroszosaj pod Aktiubi\u0144skiem.<\/p>\n W czerwcu 1943 r. Korpus gen. Andersa przeniesiono do Palestyny, a\u00a0nast\u0119pnie do Egiptu, sk\u0105d wyruszy\u0142 do W\u0142och, gdzie bra\u0142 udzia\u0142 w bitwie o\u00a0Monte Cassino. W czerwcu 1944 r. Korpus wkroczy\u0142 do Ankony, a nast\u0119pnie w 1945 r. stoczy\u0142 bitw\u0119 o Boloni\u0119.<\/p>\n \u017bo\u0142nierze Sybiracy uzupe\u0142nili r\u00f3wnie\u017c braki w lotnictwie polskim w Anglii, oddzia\u0142ach pancernych gen. Maczka i Samodzielnej Brygady Spadochronowej gen. Sosabowskiego.<\/p>\n Po ewakuacji wojsk gen. Andersa stosunki dyplomatyczne polsko-sowieckie bardzo si\u0119 pogorszy\u0142y. W styczniu 1943 r. Ambasada Polska zosta\u0142a poinformowana o anulowaniu przez rz\u0105d sowiecki decyzji przyznaj\u0105cej prawa obywateli polskich wszystkim osobom narodowo\u015bci polskiej. Od tej pory byli oni uwa\u017cani za obywateli sowieckich i zmuszani do przyj\u0119cia obywatelstwa sowieckiego.<\/p>\n Za odmow\u0119 przyj\u0119cia tego obywatelstwa Polacy byli wtr\u0105cani do wi\u0119zie\u0144 lub oboz\u00f3w pracy.<\/p>\n Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce nie ma \u017cadnego ratunku i \u017ce ta cz\u0119\u015b\u0107 Polonii, kt\u00f3ra pozosta\u0142a na terenie ZSRR, jest skazana na pozostanie wbrew swojej woli obywatelami sowieckimi.<\/p>\n Po pewnym czasie radio i prasa sowiecka poda\u0142y wiadomo\u015b\u0107, \u017ce w Moskwie powsta\u0142 Zwi\u0105zek Patriot\u00f3w Polskich i \u017ce organizuje si\u0119 Polska Dywizja im.\u00a0Tadeusza Ko\u015bciuszki. Na rozleg\u0142ych terenach ZSRR pozosta\u0142a jeszcze wielotysi\u0119czna rzesza polskich zes\u0142a\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w nie zd\u0105\u017cyli do Armii gen. Andersa. S\u0142u\u017cba w polskiej dywizji by\u0142a dla nich jedyn\u0105 drog\u0105 powrotu do Polski.<\/p>\n Pierwsza dywizja po kr\u00f3tkim przeszkoleniu, w ko\u0144cu wrze\u015bnia 1943 r. zosta\u0142a skierowana na front pod Lenino. Niekwestionowan\u0105 zas\u0142ug\u0105 dywizji by\u0142o to, \u017ce prze\u0142ama\u0142a obron\u0119 niemieck\u0105, zwi\u0105za\u0142a i wykrwawi\u0142a znaczne si\u0142y nieprzyjaciela.<\/p>\n W pa\u017adzierniku 1943 r. zosta\u0142em powo\u0142any do formowanego przez gen. Zygmunta Berlinga I Korpusu WP. S\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 rozpocz\u0105\u0142em w trzecim, a\u00a0nast\u0119pnie w pi\u0105tym pu\u0142ku artylerii ci\u0119\u017ckiej. W ko\u0144cu grudnia 1943 r. zacz\u0119to formowanie kolejnych dywizji korpusu, a nast\u0119pnie powstawa\u0142y oddzia\u0142y i\u00a0zwi\u0105zki 1. Armii WP.<\/p>\n Dywizja w ramach Armii WP stoczy\u0142a krwawe walki o wyzwolenie prawobrze\u017cnej Warszawy-Pragi oraz na przycz\u00f3\u0142ku warecko-magnuszewskim. W walkach o Warszaw\u0119 na przycz\u00f3\u0142ku przy ul. Solec z 873 \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy przeprawili si\u0119 na lewy brzeg Wis\u0142y, zgin\u0119\u0142o 485. W styczniu 1945 r. dywizja uczestniczy\u0142a w walkach o wyzwolenie lewobrze\u017cnej Warszawy, zdoby\u0142a Bydgoszcz, prze\u0142ama\u0142a Wa\u0142 Pomorski i bra\u0142a udzia\u0142 w zdobyciu Ko\u0142obrzegu. Ukoronowaniem walk 1. Armii WP, w kt\u00f3rej walczyli Sybiracy, by\u0142 udzia\u0142 w\u00a0szturmie Berlina i zdobycie stolicy Niemiec.<\/p>\n Po ustawieniu s\u0142up\u00f3w granicznych nad Odr\u0105 jednostki Wojska Polskiego zamkn\u0119\u0142y szlak bojowy walkami na polach Brandenburgii, a po zako\u0144czeniu s\u0142u\u017cby okupacyjnej w Niemczech powr\u00f3ci\u0142y do kraju.<\/p>\n Tak zako\u0144czy\u0142 si\u0119 udzia\u0142 \u017co\u0142nierzy zes\u0142a\u0144c\u00f3w syberyjskich na frontach II wojny \u015bwiatowej. Na europejskich szlakach bojowych pozosta\u0142o wiele mogi\u0142 poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy Sybirak\u00f3w, pami\u0119\u0107 o kt\u00f3rych powinna na trwa\u0142e zapisa\u0107 si\u0119 w pami\u0119ci naszego narodu\u201d.<\/p>\n Po prelekcji zosta\u0142 wy\u015bwietlony film, po zako\u0144czeniu kt\u00f3rego p\u0142k Piotrowski zaapelowa\u0142 do zebranych o uczczenie poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy Sybirak\u00f3w minut\u0105 ciszy. Pani Regina Madej-Janiszek wyrazi\u0142a p\u0142k. Ryszardowi Piotrowskiemu i\u00a0s\u0142uchaczom podzi\u0119kowanie.<\/p>\n Sala stopniowo pustosza\u0142a, \u015bwiat\u0142a pogaszono i tylko pozosta\u0142o, chyba u\u00a0wi\u0119kszo\u015bci s\u0142uchaczy, wra\u017cenie uczestniczenia w niezwyk\u0142ym wydarzeniu.<\/p>\n Oprac.: Ryszard Piotrowski<\/p>\n <\/p>\n Spotkanie w dniu 14 czerwca<\/strong><\/p>\n Losy polskich dzieci wyprowadzonych z ZSRR z Armi\u0105 gen. Andersa do Iranu<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/sybiracyzg.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/Muzeum-1-477x660.jpg\" "\\"Spotkanie")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/sybiracyzg.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/Muzeum-2-Fot-Marek-Machowski-660x495.jpg\" "\\"Fot.")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/sybiracyzg.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/Muzeum-3-477x660.jpg\" "\\"Spotkanie")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/sybiracyzg.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/Muzeum-4-fot-Okulewicz-660x371.jpg\" "\\"P\u0142k")
<\/a><\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/sybiracyzg.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/Muzeum-5-Iran-477x660.jpg\" "\\"Spotkanie")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/sybiracyzg.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/08\/Muzeum-6-fot-Leon-Zujko-660x495.jpg\" "\\"Fot.")
<\/a><\/p>\n