{"id":19687,"date":"2023-11-06T12:40:14","date_gmt":"2023-11-06T11:40:14","guid":{"rendered":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/?p=19687"},"modified":"2023-11-06T12:43:32","modified_gmt":"2023-11-06T11:43:32","slug":"kwestia-reparacji-od-niemiec-dla-polski-za-ii-wojne-swiatowa-pozostaje-otwarta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/?p=19687","title":{"rendered":"Kwestia reparacji od Niemiec dla Polski za II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 pozostaje otwarta"},"content":{"rendered":"

Dyplomacja niemiecka zrobi\u0142a bardzo wiele, \u017ceby przekona\u0107 \u015bwiat, i\u017c kwestia reparacji dla Polski za zniszczenia wojenne jest ju\u017c nieaktualna. Unikanie finansowej odpowiedzialno\u015bci za \u015bmier\u0107 milion\u00f3w Polak\u00f3w i doprowadzenie Polski do ruiny powinno zosta\u0107 ukr\u00f3cone, zw\u0142aszcza, \u017ce prawo jest po naszej stronie \u2013 uwa\u017ca prof. Magdalena Bainczyk, g\u0142\u00f3wny analityk Instytutu Zachodniego w zakresie niemieckiego prawa publicznego oraz prawa UE. <\/strong><\/p>\n

Czy od strony prawnej kwesta reparacji za II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 jest zamkni\u0119ta, jak pr\u00f3buj\u0105 przekonywa\u0107 Niemcy?<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Prof.<\/strong> Magdalena Bainczyk:<\/strong> Prawo mi\u0119dzynarodowe powinno pod\u0105\u017ca\u0107 za faktami historycznymi. Kiedy nie mamy uregulowanej na poziomie prawnym konsekwencji pewnych fakt\u00f3w historycznych, nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do za\u0142atwienia tego na gruncie prawa. I tak by\u0142o z konsekwencjami II wojny \u015bwiatowej. Po jej zako\u0144czeniu nie podpisano traktatu pokojowego, ani z III Rzesz\u0105, ani z pa\u0144stwem, kt\u00f3re by\u0142o jej nast\u0119pc\u0105 prawnym, czyli Republik\u0105 Federaln\u0105 Niemiec. Gdyby taki akt powsta\u0142, automatycznie rozwi\u0105za\u0142by kwesti\u0119 reparacji, czy odszkodowa\u0144, bo w ramach traktatu pokojowego nale\u017ca\u0142oby tak\u0105 spraw\u0119 uregulowa\u0107. Do tej pory nie ma takiego aktu, nale\u017cy wi\u0119c d\u0105\u017cy\u0107 do tego, by zawrze\u0107 umowy mi\u0119dzynarodowe, kt\u00f3re zamkn\u0105 tematy finansowe.<\/p>\n

Dlaczego taki traktat nie zosta\u0142 podpisany?<\/strong><\/p>\n

Rozgorza\u0142a zimna wojna. Podzia\u0142 Niemiec na zachodnie, czyli Republik\u0119 Federaln\u0105 Niemiec (RFN) i wschodnie, czyli Niemieck\u0105 Republik\u0119 Demokratyczn\u0105 (NRD) okaza\u0142 si\u0119 trwa\u0142y. Zawarcie traktatu pokojowego nie by\u0142o mo\u017cliwe, poniewa\u017c istnia\u0142 konflikt Zwi\u0105zku Radzieckiego (ZSRR) z Zachodem.<\/p>\n

Szansa na to, by taki traktat zawrze\u0107 pojawi\u0142a si\u0119 dopiero po 1989 r., kiedy Europa \u015arodkowa zrzuci\u0142a jarzmo komunizmu. Niemcy d\u0105\u017cy\u0142y do zjednoczenia, ale by tak si\u0119 sta\u0142o, nale\u017ca\u0142o si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 o zgod\u0119 do czterech mocarstw zwyci\u0119skich po II wojnie \u015bwiatowej. W interesie Niemiec nie le\u017ca\u0142o jednak, by wi\u0105za\u0107 kwestie zjednoczenia z uregulowaniem kwestii powojennych. Dlatego, \u017ce wyd\u0142u\u017cy\u0142oby to znacznie proces zjednoczenia, a ponadto wi\u0105za\u0142o si\u0119 z olbrzymimi kosztami reparacji.<\/p>\n

St\u0105d zawarto co\u015b bardzo dziwnego od strony prawnej, tzw. Traktat dwa plus cztery (dwa pa\u0144stwa niemieckie plus Zwi\u0105zek Radziecki, Stany Zjednoczone, Anglia i Francja.) Dokument ogranicza\u0142 si\u0119 do kwestii zwi\u0105zanych ze zjednoczeniem Niemiec, natomiast nie porusza\u0142 zasadniczo \u017cadnych istotnych kwestii zwi\u0105zanych z II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, w tym reparacji i odszkodowa\u0144. Dzi\u0119ki intensywnej pracy niemieckiej dyplomacji uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107 zawarcia traktatu pokojowego.<\/p>\n

Dyplomacja niemiecka w tym okresie dzia\u0142a\u0142a wyj\u0105tkowo sprawnie. Z zachowanych dokument\u00f3w wynika, \u017ce podczas rozm\u00f3w kanclerza Helmuta Kohla z prezydentem Stan\u00f3w Zjednoczonych Georgem Bushem w Camp David (24-25 lutego 1990 r.), Kohl powiedzia\u0142, \u017ce RFN wyp\u0142aci\u0142a ju\u017c oko\u0142o 100 mld DM (marek niemieckich) tytu\u0142em odszkodowa\u0144, z czego jakoby wielkie (\u201egrosse\u201d) sumy uzyskali Polacy. Ale to nieprawda? <\/strong><\/p>\n

Wzmianki o tej rozmowie pojawiaj\u0105 si\u0119 w dokumentach dost\u0119pnych w archiwach niemieckich. Pisali o nich dr Karl Heinz Roth i Hartmut R\u00fcbner w ksi\u0105\u017cce \u201eWyparte, odroczone, odrzucone\u201d. W Camp David pad\u0142o takie stwierdzenie: \u201eDo tej pory Republika Federalna Niemiec wyp\u0142aci\u0142a w ramach zado\u015b\u0107uczynienia 100 mld marek. W latach 70. Polska otrzyma\u0142a du\u017ce sumy pieni\u0119dzy, kt\u00f3re zosta\u0142y zmarnowane przez skorumpowany re\u017cim, a nie przynios\u0142y korzy\u015bci ludziom\u201d.<\/p>\n

To jest m\u00f3wi\u0105c delikatnie \u201edu\u017ce przeinaczenie\u201d, dlatego, \u017ce w latach 70. pod naciskiem opinii mi\u0119dzynarodowej Niemcy wyp\u0142aci\u0142y \u015bwiadczenia wy\u0142\u0105cznie ludziom poddawanym tzw. eksperymentom pseudomedycznym (torturom). By\u0142y to jedyne pieni\u0105dze, kt\u00f3re rz\u0105d niemiecki przekaza\u0142 osobom indywidualnym w Polsce od 1949 r., kiedy powsta\u0142a Republika Federalna Niemiec, do lat 90. XX w.<\/p>\n

Przy okazji zjednoczenia nasi zachodni s\u0105siedzi prowadzili wielk\u0105 dyplomatyczn\u0105 gr\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 powiod\u0142a. Chcia\u0142abym tu powiedzie\u0107 o innym instrumencie nacisku, kt\u00f3rym manipulowa\u0142 Kohl, czyli kwestii granic. Niemcy twierdzili, \u017ce sprawa granic na Odrze i Nysie \u0141u\u017cyckiej nie jest uregulowana. I, \u017ce je\u017celi nie b\u0119dziemy sk\u0142onni zamkn\u0105\u0107 kwestii reparacji, oni dalej b\u0119d\u0105 rozgrywali spraw\u0119 Ziem Zachodnich i P\u00f3\u0142nocnych.<\/p>\n

Kwestia granic ponownie pojawi\u0142a si\u0119 w przestrzeni publicznej w momencie opublikowania w 2022 r. raportu o zniszczeniach wojennych, jakich Polska dozna\u0142a za spraw\u0105 Niemiec podczas II wojny \u015bwiatowej. Czy rzeczywi\u015bcie nie powinni\u015bmy domaga\u0107 si\u0119 reparacji, bo za zniszczenia dostali\u015bmy od nich spory kawa\u0142ek naszego kraju?<\/strong><\/p>\n

To bezpodstawne stwierdzenie. Tzw. Ziemie P\u00f3\u0142nocne i Zachodnie to tereny, kt\u00f3re zyskali\u015bmy nie w ramach reparacji, ale dlatego, \u017ce Zwi\u0105zek Radziecki zabra\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 naszego wschodniego terytorium. By\u0142a to jedynie cz\u0119\u015bciowa kompensacja, bo stracili\u015bmy wi\u0119cej ni\u017c zyskali\u015bmy. Podkre\u015blam jeszcze raz: Ziemie Zachodnie i P\u00f3\u0142nocne nie s\u0105 \u017cadnymi reparacjami w relacjach polsko-niemieckich.<\/p>\n

Tereny, o kt\u00f3rych Pani m\u00f3wi zosta\u0142y mam przyznane na mocy Uk\u0142adu Poczdamskiego zawartego w sierpniu 1945 r. Dokument ten regulowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c kwestie reparacji, kt\u00f3re Polska \u2013 jako jedyny kraj poszkodowany w trakcie wojny \u2013 mia\u0142 otrzymywa\u0107 za po\u015brednictwem innego \u2013 czyli ZSRR. Jak w praktyce wygl\u0105da\u0142a ta kwestia? <\/strong><\/p>\n

To, \u017ce Polska mia\u0142a pobiera\u0107 reparacje za po\u015brednictwem Zwi\u0105zku Radzieckiego od razu sytuowa\u0142o nas w roli klienta. Klienta, kt\u00f3ry \u2013 co jest ju\u017c kompletnym paradoksem \u2013 p\u0142aci\u0142 za reparacje. Bo zaraz po zawarciu Uk\u0142adu Poczdamskiego, jeszcze w sierpniu 1945 r. Zwi\u0105zek Radziecki wymusi\u0142 na Polsce podpisanie bardzo niekorzystnej umowy o sprzeda\u017cy w\u0119gla. Od strony prawnej by\u0142a ona bezprzedmiotowa, bo co ma wsp\u00f3lnego pobieranie reparacji od pokonanych Niemiec z dostaw\u0105 w\u0119gla do Zwi\u0105zku Radzieckiego?<\/p>\n

W zamian za reparacje mieli\u015bmy dostarcza\u0107 ZSRR w\u0119giel po zani\u017conych cenach. W zamian, jako reparacje dostawali\u015bmy publikacje klasyk\u00f3w marksizmu-leninizmu. Czy dostawy w\u0119gla bilansowa\u0142y si\u0119 z tym, co nam przys\u0142ano? <\/strong><\/p>\n

Jest kilka takich opracowa\u0144 na ten temat. Nieocenione \u2013 pod redakcj\u0105 dr. S\u0142awomira D\u0119bskiego z 2004 r. Tam pada stwierdzenie, \u017ce to si\u0119 absolutnie nie bilansowa\u0142o, mam na my\u015bli sum\u0119 uzyskanych reparacji z kosztami poniesionymi przez Polsk\u0119 w ramach umowy w\u0119glowej.<\/p>\n

W 1953 r. Moskwa uzna\u0142a, \u017ce z uwagi na sytuacj\u0119 gospodarcz\u0105 nale\u017cy zaprzesta\u0107 pobierania reparacji z NRD. Ponadto pa\u0144stwa zachodnie sygnowa\u0142y tzw. umow\u0119 londy\u0144sk\u0105, w kt\u00f3rej zgodzi\u0142y si\u0119 od\u0142o\u017cy\u0107 zwi\u0105zane z wojn\u0105 roszczenia wobec RFN do czasu podpisania traktatu pokojowego. Jakie s\u0105 konsekwencje tych dokument\u00f3w? <\/strong><\/p>\n

Polska przyj\u0119\u0142a do wiadomo\u015bci jednostronn\u0105 decyzj\u0119 ZSRR, w zamian za co polsko-radziecka umowa o dostawach z Polski w\u0119gla po zani\u017conych cenach przesta\u0142a obowi\u0105zywa\u0107. Nasze o\u015bwiadczenie brzmia\u0142o: \u201eRz\u0105d PRL pragn\u0105c wnie\u015b\u0107 sw\u00f3j wk\u0142ad w dzie\u0142o ugruntowania problemu niemieckiego w duchu pokojowym i demokratycznym zgodnie z interesami narodu polskiego i wszystkich mi\u0142uj\u0105cych pok\u00f3j narod\u00f3w, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o zrzeczeniu si\u0119 z dniem 1 stycznia 1954 r. sp\u0142aty odszkodowa\u0144 na rzecz Polski\u201d.<\/p>\n

O\u015bwiadczenie zosta\u0142o powzi\u0119te, inna kwestia, czy zosta\u0142o powzi\u0119te w spos\u00f3b w\u0142a\u015bciwy z punktu obowi\u0105zuj\u0105cego w\u00f3wczas w Polsce prawa, w okre\u015blonym kontek\u015bcie polityczno-historycznym. Czy my, jako pa\u0144stwo, kt\u00f3re pobiera\u0142o reparacje za po\u015brednictwem Zwi\u0105zku Radzieckiego, mogli\u015bmy w okresie stalinizmu podj\u0105\u0107 inn\u0105 decyzj\u0119? Oczywi\u015bcie, \u017ce nie. Trzeba pami\u0119ta\u0107 o kontek\u015bcie polskiego o\u015bwiadczenia \u2013 zosta\u0142o z\u0142o\u017cone pod przymusem polityki radzieckiej.<\/p>\n

Chcia\u0142abym tu zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na inn\u0105 spraw\u0119. M\u00f3wimy o kwestiach polsko-niemieckich, bardzo istotnych w kontek\u015bcie istnienia pa\u0144stwa polskiego i przysz\u0142o\u015bci obywateli. Natomiast\u00a0 za naszymi wschodnimi granicami toczy si\u0119 wojna. Za chwil\u0119 pojawi si\u0119 kwestia uregulowania odpowiedzialno\u015b\u0107 materialnej Rosji wobec Ukrainy i jej obywateli. Tutaj nast\u0105pi\u0142a znacz\u0105ca zmiana \u2013 obecnie w\u015br\u00f3d wsp\u00f3lnoty mi\u0119dzynarodowej panuje powszechna \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce za wojn\u0119 nale\u017cy zap\u0142aci\u0107. Pa\u0144stwa nale\u017c\u0105ce do Rady Europy podj\u0119\u0142y w marcu tego roku deklaracj\u0119, kt\u00f3ra przewiduje odpowiedzialno\u015b\u0107 materialn\u0105 Rosji za straty powsta\u0142e w wyniku agresji na Ukrain\u0119. Zosta\u0142 powo\u0142any rejestr szk\u00f3d, kt\u00f3re ponosi pa\u0144stwo ukrai\u0144skie oraz jego obywatele.<\/p>\n

Czy w czasie II wojny \u015bwiatowej kto\u015b my\u015bla\u0142 w tych kategoriach? Trzeba doprowadzi\u0107 do odpowiedzialno\u015bci materialnej Rosji za wszcz\u0119t\u0105 wojn\u0119, ale nie mo\u017cna tego robi\u0107 pomijaj\u0105c nieza\u0142atwione sprawy, kt\u00f3re istniej\u0105 od 1945 r. Tutaj wsp\u00f3lnota mi\u0119dzynarodowa powinna dzia\u0142a\u0107 konsekwentnie \u2013 dwutorowo.<\/p>\n

Po co w og\u00f3le o niemieckich reparacjach dzisiaj dyskutujemy?<\/strong><\/p>\n

Okupacja, grabie\u017c maj\u0105tku polskiego i jego zniszczenie doprowadzi\u0142y do olbrzymiego zubo\u017cenia pa\u0144stwa jako takiego, a tak\u017ce jego spo\u0142ecze\u0144stwa. Konsekwencje tego zubo\u017cenia, a z drugiej strony \u2013 wzbogacenia Republiki Federalnej Niemiec, odczuwamy do dzi\u015b. Jak podkre\u015blaj\u0105 w swojej ksi\u0105\u017cce Karl Heinz Roth i Hartmut R\u00fcbner te transfery finansowe maj\u0105 znaczenie nawet teraz, je\u015bli chodzi o relacje gospodarcze mi\u0119dzy tymi pa\u0144stwami. I to jest clue<\/em> problemu \u2013 potrzeba wyr\u00f3wnania niekorzystnego bilansu, kt\u00f3ry powsta\u0142 po II wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n

Jest szansa, \u017ceby Niemcy wyp\u0142acili nam reparacje?<\/strong><\/p>\n

Szansa jest zawsze. Czy b\u0119dziemy jej pomaga\u0107? Mam tu na my\u015bli organy w\u0142adzy pa\u0144stwowej. Czy wsp\u00f3lnota mi\u0119dzynarodowa b\u0119dzie nas wspiera\u0107 na r\u00f3wni ze spo\u0142ecze\u0144stwem niemieckim? To pytania, kt\u00f3re na razie pozostaj\u0105 otwarte. My\u015bl\u0119, \u017ce rozmawianie o tym, u\u015bwiadamianie d\u0142ugofalowych konsekwencji II wojny \u015bwiatowej, konsekwencji, kt\u00f3re dotyka\u0142y nie tylko Polski s\u0105 tu niezwykle istotne.<\/p>\n

 <\/p>\n

Tekst powsta\u0142 w ramach kampanii informacyjnej skierowanej do Polonii i Polak\u00f3w za granic\u0105 nt. odszkodowa\u0144 za straty poniesione przez Polsk\u0119 podczas II wojny \u015bwiatowej realizowanej przez Fundacj\u0119 \u201ePomoc Polakom na Wschodzie\u201d im. Jana Olszewskiego.<\/p>\n

Publikacja wyra\u017ca jedynie pogl\u0105dy autora\/\u00f3w i nie mo\u017ce by\u0107 uto\u017csamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministr\u00f3w.<\/p>\n

Projekt finansowany ze \u015brodk\u00f3w Kancelarii Prezesa Rady Ministr\u00f3w w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granic\u0105 2023.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dyplomacja niemiecka zrobi\u0142a bardzo wiele, \u017ceby przekona\u0107 \u015bwiat, i\u017c kwestia reparacji dla Polski za zniszczenia wojenne jest ju\u017c nieaktualna. Unikanie finansowej odpowiedzialno\u015bci za \u015bmier\u0107 milion\u00f3w Polak\u00f3w i doprowadzenie Polski do ruiny powinno zosta\u0107 ukr\u00f3cone, zw\u0142aszcza, \u017ce prawo jest po naszej stronie \u2013 uwa\u017ca prof. Magdalena Bainczyk, g\u0142\u00f3wny analityk Instytutu Zachodniego w zakresie niemieckiego prawa publicznego […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":19691,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-19687","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ogloszenia"],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19687","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19687"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19687\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19694,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19687\/revisions\/19694"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19691"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19687"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19687"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sybiracyzg.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19687"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}