Uroczystości „Kwiecień – miesiąc pamięci Golgoty Wschodu” we Wrocławiu

W dniach 16–17 kwietnia 2015 r. odbyły się we Wrocławiu uroczystości „Kwiecień – miesiąc pamięci Golgoty Wschodu”. 16 kwietnia w Klubie 4. Regionalnej Bazy Logistycznej zastępca szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Bożena Żelazowska wręczyła zasłużonym działaczom odznaczenia państwowe i resortowe. Krzyż Zesłańców Sybiru przyznano Lubow Rowińskiej i Jerzemu Szczuckiemu. Medale Pro Patria odebrali: wiceprezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Grzegorz Lipowski (Oddział ZS w Częstochowie), sekretarz generalny ZG ZS Kordian Borejko (Oddział w Gdańsku), Henryk Olejnik (Oddział w Legnicy), Zbigniew Balicki, Jan Skrobot, Zygmunt Strenczak (Oddział w Pile), Adam Mitelsztet (Oddział w Wałbrzychu), Bolesław Filak, Krystyna Jaśniewicz, Czesława Muraczewska, Danuta Starostka-Zarzycka, Romualda Wieligda-Czerepak, Lucyna Zgłobicka-Węcławska (Oddział we Wrocławiu) oraz Ryszard Greszczyk i Józef Misiewicz (Oddział w Zielonej Górze). Złotą Odznakę Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków otrzymali Marcin Swaczyna, pełnomocnik Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego ds. kombatantów i osób represjonowanych oraz Zdzisław Średniawski, były wicewojewoda dolnośląski i były burmistrz Żmigrodu. Ponadto prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków wyróżnił Odznaką Honorową Sybiraka Stanisława Naporę z Wrocławia. Sekretarz generalny Kordian Borejko i prezes Zarządu Oddziału Eugeniusz Kuszka wręczyli także w imieniu Zarządu Głównego ZS specjalny dyplom wiceprzewodniczącemu Głównej Komisji Rewizyjnej Tadeuszowi Stecowi w okazji 95. urodzin.

Specjalny program artystyczny przygotowali uczniowie Szkoły Muzycznej I stopnia nr 2 w Zespole Szkół nr 9 we Wrocławiu oraz Gimnazjum nr 2 im. Królowej Jadwigi w Swarzędzu. Występy wzbudziły wśród Sybiraków ogromne wzruszenie i zostały nagrodzone gorącymi brawami. Organizatorzy w podziękowaniu przekazali gimnazjum trzytomową Księgę Sybiraków, a młodszych artystów nagrodzili koszami cukierków.

Uroczystości towarzyszyła wystawa przygotowana przez Sybiraka z Kołobrzegu Jerzego Lewickiego „Moja Syberia”, prezentująca jego zdjęcia z wyjazdów od 2004 r. w rejon zesłania – fotografie miejsc związanych z zesłaniami, pomnika postawionego ku czci Matkom Polkom i Dzieciom w Minusińsku, grobów zesłańców w tajdze w pobliżu miasta Tajszet, miejsca szkoły dla dzieci i domu dziecka w Małej Minusie oraz polskiej wsi na Syberii Znamienka.

W godzinach popołudniowych Sybiracy mieli możliwość obejrzenia najnowszej atrakcji Wrocławia – Afrykarium, otwartego jesienią 2014 r. na terenie tamtejszego zoo.

Drugiego dnia odbyły się główne uroczystości „Kwiecień – miesiąc pamięci Golgoty Wschodu”. Rozpoczęła je msza święta, odprawiona w Bazylice Mniejszej pw. św. Elżbiety przez metropolitę wrocławskiego abp. Józefa Kupnego, w koncelebrze z kapelanem krajowym Związku Sybiraków ks. Zdzisławem Banasiem i kapelanem wrocławskich Sybiraków ks. prałatem Franciszkiem Głodem. Przybyli m.in. zastępca szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Bożena Żelazowska, wojewoda dolnośląski Tomasz Smolarz, wicemarszałek województwa dolnośląskiego Jerzy Michalak, wiceprezydent Wrocławia Wojciech Adamski. Udział wzięło około 60 pocztów sztandarowych reprezentujących Oddziały i Koła Związku Sybiraków z całej Polski, szkoły noszące imiona upamiętniające zesłańców Sybiru oraz wrocławskie placówki oświatowe.

Po nabożeństwie ulicami miasta przeszedł V marsz upamiętniający ofiary Golgoty Wschodu. Prowadzeni przez Orkiestrę Reprezentacyjną Wojsk Lądowych poczty sztandarowe, przedstawiciele władz, służb mundurowych, Sybiracy, reprezentanci organizacji kombatanckich, harcerze, młodzież szkolna i mieszkańcy miasta przybyli na skwer Sybiraków pod pomnik Zesłańcom Sybiru.

Po odśpiewaniu hymnu państwowego zebranych powitał prezes Zarządu Oddziału Związku Sybiraków we Wrocławiu Eugeniusz Kuszka. Przypomniał o przypadającej w tym roku 75. rocznicy trzech deportacji, podkreślił znaczenie przekazywania wiedzy i utrwalania pamięci o zsyłkach. Nieprzypadkowo kwietniowa rocznica obchodzona jest tak uroczyście we Wrocławiu – miasto to stało się bowiem po II wojnie światowej nową ojczyzną największej liczby Sybiraków. Bożena Żelazowska z Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych porównała wrocławski marsz pamięci do drogi, jaką przebyli zesłańcy – wygnani z własnego kraju, walczący każdego dnia o przeżycie, Wrocław stał się ostatnim przystankiem ich trudnej życiowej drogi. Wojewoda Tomasz Smolarz apelował, by wiedzę o Sybirze przekształcić w wiedzę osobistą, a pamięć o ofiarach Golgoty Wschodu stała się orężem współczesnej, silnej Polski i zobowiązaniem, by ta historia się nie powtórzyła. Wicemarszałek Jerzy Michalak zwrócił uwagę na symbolikę pomnika, przy którym zgromadzili się uczestnicy marszu – krzyż jako znak męczeństwa, ale i wybaczenia doznanych krzywd, by nienawiść nigdy nie kierowała postępowaniem Polaków. Prezydent Wrocławia Rafał Dutkiewicz podziękował Sybirakom za zachowanie pamięci o trudnych do wyobrażenia czasach wywózek i o zmarłych na zesłaniu oraz za założenie swoich nowych domów we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku.

Ks. prałat Franciszek Głód odmówił modlitwę za Polaków nieludzko traktowanych na zesłaniu, umęczonych za swoją wiarę i narodowość. Prosił o mądrość Bożą, która pozwoli przezwyciężyć wszelkie trudności.

Komendant Garnizonu Wrocław odczytał apel pamięci, następnie żołnierze 10 Wrocławskiego Pułku Dowodzenia oddali salwę honorową.

Przedstawiciele Związku Sybiraków, Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, władz samorządowych i wojewódzkich, służb mundurowych, organizacji kombatanckich i szkół złożyli pod pomnikiem kwiaty i wieńce. Zarząd Główny Związku Sybiraków reprezentowali wiceprezesi Grzegorz Lipowski i Zygmunt Skotnicki oraz sekretarz generalny Kordian Borejko.

Uroczystość zakończyło odśpiewanie Hymnu Sybiraków.

Oprawę wojskową zapewniły Garnizon Wrocław, 10 Wrocławski Pułk Dowodzenia, Orkiestra Reprezentacyjna Wojsk Lądowych oraz studenci Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu – jej studenci pełnili wartę w mundurach podchorążych z czasów Królestwa Polskiego i powstania listopadowego, poprzez które WSOWL nawiązuje do tradycji Szkoły Podchorążych Piechoty, a które przypomniały zebranym również o popowstaniowych wywózkach. Obchody współorganizowali Zarząd Oddziału Związku Sybiraków we Wrocławiu, Zarząd Główny Związku Sybiraków, Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz prezydent Wrocławia. W komitecie honorowym znaleźli się: prezydent Wrocławia Rafał Dutkiewicz, metropolita wrocławski abp Józef Kupny, wojewoda dolnośląski Tomasz Smolarz, marszałek województwa dolnośląskiego Cezary Przybylski, dolnośląski kurator oświaty Beata Pawłowicz, komendant wojewódzki policji nadinsp. Wojciech Ołdyński, dowódca Garnizonu Wrocław gen. bryg. Wojciech Lewicki, komendant – rektor Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych płk prof. Mariusz Wiatr oraz prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków Tadeusz Chwiedź.

Uczestnicy uroczystości mogli obejrzeć wystawę zdjęć Jerzego Lewickiego „Moja Syberia”

Współorganizatora uroczystości Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych reprezentowała Bożena Żelazowska, zastępca szefa Urzędu, obok niej sekretarz generalny Kordian Borejko (z lewej) i wiceprezes Grzegorz Lipowski

Wśród osób odznaczonych medalem Pro Patria był sekretarz generalny Zarządu Głównego Kordian Borejko. Odznaczenie wręczyła Bożena Żelazowska w asyście prezesa Zarządu Oddziału ZS we Wrocławiu Eugeniusza Kuszki

Pełnomocnik Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego ds. kombatantów i osób represjonowanych Marcin Swaczyna otrzymał z rąk Bożeny Żelazowskiej przyznaną przez prezesa Zarządu Głównego ZS Złotą Odznakę Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków

Okolicznościowy występ przygotowali uczniowie Szkoły Muzycznej I stopnia nr 2 w Zespole Szkół nr 9 we Wrocławiu

Szczególne wzruszenie wywołał występ młodzieży z Gimnazjum nr 2 im. Królowej Jadwigi w Swarzędzu

Poczet sztandarowy Zarządu Głównego (od lewej): Anna Stańczykowska, Leon Zujko i Felicja Melon

Mszę w Bazylice Mniejszej pw. św. Elżbiety odprawili metropolita wrocławski abp Józef Kupny (pośrodku), kapelan krajowy Związku Sybiraków ks. Zdzisław Banaś (z lewej) i kapelan wrocławskich Sybiraków ks. prałat Franciszek Głód

Uczestników V marszu upamiętniającego ofiary Golgoty Wschodu poprowadziła Orkiestra Reprezentacyjna Wojsk Lądowych

W marszu udział wzięło około 60 pocztów sztandarowych reprezentujących Oddziały i Koła Związku Sybiraków, szkoły i organizacje kombatanckie z całej Polski

W marszu ulicami Wrocławia wraz z Sybirakami przeszli przedstawiciele władz: zastępca szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Bożena Żelazowska (pośrodku), wojewoda dolnośląski Tomasz Smolarz (po lewej) i wicemarszałek województwa dolnośląskiego Jerzy Michalak (po prawej)

Uroczystości pod pomnikiem Zesłańcom Sybiru na skwerze Sybiraków

Od prawej: prezes Zarządu Oddziału ZS we Wrocławiu Eugeniusz Kuszka, wojewoda Tomasz Smolarz, wicemarszałek Jerzy Michalak, zastępca szefa UdsKiOR Bożena Żelazowska, prezydent Rafał Dutkiewicz, wiceprezes ZG Grzegorz Lipowski, sekretarz generalny ZG Kordian Borejko, wiceprezes ZG Zygmunt Skotnicki

Zebranych powitał prezes Zarządu Oddziału ZS we Wrocławiu Eugeniusz Kuszka

W imieniu Zarządu Głównego Związku Sybiraków kwiaty pod pomnikiem Zesłańcom Sybiru złożyli (od lewej) Kordian Borejko, Grzegorz Lipowski i Zygmunt Skotnicki

Kwiaty od Zarządu Oddziału Związku Sybiraków we Wrocławiu złożyli prezes Eugeniusz Kuszka (z lewej) i wiceprezes Włodzimierz Kowalczyk

Wieńce złożyli także przedstawiciele władz wojewódzkich i miasta (od lewej) wojewoda Tomasz Smolarz, wicemarszałek Jerzy Michalak i prezydent Rafał Dutkiewicz

Pomnik Zesłańcom Sybiru we Wrocławiu

Oprac.: Beata Żyłkowska, zdjęcia Marian Boczar, Kalina Jaskólska