„Zapal znicz wywiezionym”

Oddział Związku Sybiraków w Przemyślu w dniu 10 lutego 2019 r. zorganizował uroczystości upamiętniające 79. rocznicę pierwszej z czterech masowych deportacji Polaków na Sybir z lat 1940–1941 oraz zesłań po zakończeniu II wojny światowej trwających aż do 1956 r.

Uroczystości rozpoczęły się mszą świętą odprawioną pod przewodnictwem ks. prałata Stanisława Czenczka w kościele pw. Świętej Trójcy. W homilii ks. prałat Stanisław Czenczek powiedział m.in.: „Dzisiaj wspominamy tragiczną datę w naszej historii – 79. rocznicę pierwszej wywózki naszych rodaków na Sybir, głównie z Polski wschodniej zajętej w 1939 r. przez Związek Sowiecki. Chciałbym wspomnieć kapłanów ks. Władysława Bukowińskiego, ks. Bronisława Mireckiego i ks. Tadeusza Fedorowicza, którzy dobrowolnie zgłosili się, aby pomagać i być z naszymi rodakami na tej »nieludzkiej ziemi«. Człowiek, który odrzuca Boga, staje się groźny dla drugiego człowieka. Wywózki na Sybir dokonywali ludzie, którzy walczyli z Bogiem, którzy nienawidzili tych, którzy mieli wiarę, tych, którzy kochali ojczyznę”.

Po mszy świętej przed pamiątkową tablicą Sybiraków, znajdującą się na przykościelnym klasztornym murze, gdzie wartę honorową pełnił Związek Strzelecki „Strzelec” oraz grupa rekonstrukcji historycznej, odmówiono modlitwę „Anioł Pański”, złożono wieńce i zapalono znicze.

Ostatnim punktem uroczystości, według wykształconej w ostatnich latach przez Sybiraków tradycji, jest spotkanie uczestników uroczystości na nieczynnej rampie kolejowej na Bakończycach. Dla Sybiraków to miejsce symboliczne – początek ich cierpień. Tam byli zwożeni mieszkańcy Przemyśla i okolicznych wiosek i ładowani do bydlęcych wagonów. Przygotowanie „eszełonu” (zestawu bydlęcych wagonów) do transportu trwało kilka dni. Aresztowani ludzie zamknięci w wagonach w czterdziestostopniowym mrozie rozpoczynali na tej rampie wieloletnią gehennę zesłania. Tradycyjnie odśpiewano Hymn Sybiraków i odmówiono „Koronkę do miłosierdzia Bożego” w intencji Sybiraków.

W dalszej części spotkania głos zabrali zaproszeni goście. Poseł Andrzej Matusiewicz powiedział m.in.: „Jako parlamentarzyści powinniśmy zrobić wszystko, aby w tej kadencji Sejmu uchwalić ustawę o zadośćuczynieniu dla Sybiraków. Jest to wielkie zaniechanie naszego państwa po 1989 r.”. Wspomniał, że inne grupy poszkodowane już dawno otrzymały odszkodowania.

Posłanka Anna Schmidt-Rodziewicz powiedziała m.in.: „Jesteśmy tutaj po to, aby wypełnić moralne zobowiązanie nas wszystkich, potomków rodzin wywiezionych, pomordowanych i wszystkich Polaków. (…) Mamy obowiązek pamiętać i przekazywać tę pamięć. Mamy to zobowiązanie nie tylko jako państwo polskie. To zobowiązanie musimy wypełnić nie tylko w kontekście ustawy, która tu dzisiaj była wspomniana, ale także w kontekście skutecznego zakończenia procesu repatriacji”.

Poseł Mieczysław Kasprzak również w swojej wypowiedzi odniósł się do zagadnienia wspomnianej ustawy: „Doprowadzenie wspomnianej ustawy do finału to będzie symboliczne zadośćuczynienie, bo za kilka, kilkanaście lat nie będzie komu nawet przekazać tych symbolicznych środków. Dzisiaj oddajemy hołd wszystkim, którzy zginęli na »nieludzkiej ziemi«”.

Prezydent miasta Przemyśla Wojciech Bakun zwrócił się do Sybiraków: „Sybiracy, dla Was przede wszystkim wielkie podziękowanie za to, że cały czas jesteście z nami, za to, że przekazujecie nam tę wiedzę o zesłaniach. Wy wykonujecie ciężką pracę przekazywania nam, młodemu pokoleniu, wiedzy, informacji o tym, co się działo w 1940 r. i późniejszych latach”.

W końcowym wystąpieniu prezes Zarządu Oddziału Związku Sybiraków w Przemyślu Stanisława Żak wspomniała o mało znanych faktach z historii zesłań Polaków na Sybir. O zsyłkach, które trwały do 1956 r. i dotyczyły Polaków zamieszkałych w PRL i tych, którzy po II wojnie światowej pozostali na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej. O Polakach skazywanych przez sowieckie wojskowe trybunały na wieloletnie więzienia w łagrach – gułagach. Rodziny skazanych, wzorem lat 1940–1941, były nadal zsyłane na Sybir i na Daleki Wschód.

Na zakończenie uroczystości złożono kwiaty i zapalono znicze.

W uroczystości wzięli udział: Sybiracy i ich rodziny, parlamentarzyści – posłowie Andrzej Matusiewicz i Mieczysław Kasprzyk, posłanka Anna Schmidt-Rodziewicz, wicewojewoda Lucyna Podhalicz, prezydent miasta Przemyśla Wojciech Bakun, starosta przemyski Jan Pączek, członek Zarządu Powiatu Jan Janusz, wójt gminy Przemyśl Andrzej Huk. Obecni byli przedstawiciele 5. Batalionu Strzelców Podhalańskich w Przemyślu, Związku Strzeleckiego „Strzelec”, harcerze oraz młodzież i mieszkańcy miasta i powiatu przemyskiego.